Nederland onderhandelt met Tata Steel over maximaal twee miljard euro steun voor schonere staalproductie. Daarbij gaat het niet alleen om welke verbetering het bedrijf belooft, maar ook om wat de overheid kan doen als de overeenkomst op verkeerde informatie blijkt te berusten of Tata zijn verplichtingen niet nakomt.
Minister Stientje van Veldhoven-van der Meer geeft namens het kabinet geen toezegging dat twee belangrijke contractrechten behouden blijven. PvdD-Kamerlid Ines Kostić vroeg expliciet of de Staat zou afzien van het onherroepelijk prijsgeven van het recht op ontbinding en vernietiging wegens dwaling. Het antwoord: over de precieze overeenkomst wordt nog onderhandeld.
De rechter ging juist uit van behoud
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de rechter in het vonnis van 24 juli uitdrukkelijk rekende op behoud van die rechten. De rechtbank Den Haag behandelde toen een kort geding van Stichting Gezondheid op 1, die opkomt voor omwonenden. De stichting vreesde onder meer dat Nederland zijn mogelijkheden zou weggeven om het uiteindelijke contract te ontbinden of wegens dwaling te vernietigen.
De Staat wees erop dat zulke afstand van rechten niet in de bestaande intentieverklaring stond. Omdat de overheid zich daarop beriep, ging de rechter ervan uit dat de rechten ook in de definitieve overeenkomst behouden zouden blijven. Die overweging staat uitdrukkelijk in het vonnis. Het was een reden om op dit punt niet in te grijpen.
Nu om een bevestiging wordt gevraagd, verwijst het kabinet naar de onderhandelingen. Het zegt zelf afwegingen te maken aan de hand van alle relevante feiten en omstandigheden. Dat eerdere overeenkomsten met andere bedrijven wel een bepaalde bepaling bevatten, zou die eigen afweging niet veranderen. Of de Staat de rechten bij Tata behoudt, staat niet in het antwoord.
Wat staat er voor de belastingbetaler op het spel?
Vernietiging wegens dwaling gaat over een contract dat op een verkeerde voorstelling van belangrijke feiten is gesloten. Denk aan onjuiste informatie van de andere partij die beslissend was om te tekenen. Onder wettelijke voorwaarden kan zo'n overeenkomst ongedaan worden gemaakt. Ontbinding gaat over een andere situatie: een partij komt haar verplichtingen niet na en die tekortkoming rechtvaardigt het geheel of gedeeltelijk beëindigen van de overeenkomst.
Deze rechten geven de overheid mogelijkheden om haar positie te beschermen nadat zij heeft getekend. Ze zijn daarmee van belang bij een overeenkomst waarvoor zoveel publiek geld wordt gereserveerd. Het prijsgeven ervan is iets anders dan achteraf moeten aantonen dat aan de wettelijke voorwaarden voor gebruik is voldaan.
De definitieve Tata-overeenkomst is nog niet gesloten. De stukken tonen dus een onbeantwoorde vraag over die bescherming, geen besluit dat Nederland de rechten al heeft weggegeven.
Geld terugvragen is een andere route
Het kabinet noemt wel financiële waarborgen. De voorgenomen steun blijft maximaal twee miljard euro en moet in delen worden uitgekeerd, gekoppeld aan behaalde stappen. Als voorwaarden niet worden nagekomen, moeten bedragen kunnen worden teruggevorderd. Over de precieze voorwaarden wordt nog onderhandeld.
Dat beantwoordt niet dezelfde vraag. Een betaling tegenhouden of subsidie terugvorderen gaat over de steunverlening. De rechten om een civiel contract te ontbinden of te vernietigen gaan over de overeenkomst zelf. Wie het ene noemt, heeft daarmee nog niet bevestigd dat het andere behouden blijft.
Ook buiten het contract blijven de wettelijke milieuregels gelden. De provincie en omgevingsdienst blijven bevoegd om vergunningen te beoordelen en te handhaven. Het kabinet zegt geen subsidie te willen geven voor maatregelen die al met handhaving van bestaande regels kunnen worden afgedwongen.
Omwonenden krijgen geen nieuwe inspraakronde
Het kabinet wil het definitieve akkoord evenmin opnieuw aan een openbare consultatie onderwerpen. Het verwijst daarbij naar hetzelfde vonnis. De rechter vond een nieuwe ronde juridisch niet verplicht: over de intentieverklaring was al inspraak geweest en vergunningen moeten afzonderlijk worden aangevraagd, met eigen mogelijkheden voor inspraak.
In het vonnis staat ook waarom onafhankelijke controle essentieel is voor omwonenden. Er moet kunnen worden vastgesteld dat afgesproken uitstootvermindering werkelijk wordt bereikt en dat de gezondheid verbetert. Over die controle en de rol van gezondheidsonderzoek wordt nog onderhandeld. Het Bericht beschreef eerder hoe ook de planning en meetvoorwaarden achter Tata's groene beloften nog moesten worden vastgelegd.
Het kabinet beroept zich voor het doorzetten van de afspraken op winst voor klimaat, gezondheid en economie. Welke contractuele uitweg de Staat daarbij precies behoudt, moet blijken uit de overeenkomst die nog wordt uitgewerkt.



