De onderhandelingen over maximaal twee miljard euro overheidssteun aan Tata Steel gaan door, ondanks het oordeel dat het staalbedrijf misleidende duurzaamheidsreclame maakte. Die uitspraak heeft op zichzelf geen gevolgen voor de beoogde overeenkomst, schrijft het kabinet. Ook blijft het de naam Groen Staal Plan gebruiken.
Dat staat in antwoorden aan PvdD-Kamerlid Ines Kostić. Minister Stientje van Veldhoven-van der Meer beantwoordt de vragen samen met staatssecretarissen Jo-Annes de Bat en Annet Bertram. Zij verwijzen naar het beroep dat Tata tegen de reclame-uitspraak heeft ingesteld.
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat achter die discussie over reclame een concreet probleem met de planning schuilgaat. In de gewraakte advertentie beloofde Tata 40 procent minder CO₂-uitstoot in 2030. In een voortgangsbrief van 25 september schrijft het kabinet inmiddels dat de oorspronkelijke streefdatum van 2030 voor het voltooien van alle projecten niet meer haalbaar is. Een definitieve nieuwe planning moet nog worden afgesproken.
Een ambitie moet ook onderbouwd zijn
De Reclame Code Commissie oordeelde op 14 augustus dat Tata de duurzaamheidsbeloften in de onderzochte advertentie onvoldoende had onderbouwd. Het ging onder meer om de reductie in 2030 en CO₂-neutraliteit in 2045. Een intentieverklaring met de overheid bewijst volgens de commissie nog niet dat zulke ambities ook haalbaar zijn.
De commissie rekende de uitspraken wel degelijk als ambities, niet als onvoorwaardelijke garanties. Toch moet een bedrijf ook daarvoor concrete, controleerbare onderbouwing hebben. De uitwerking van de plannen en onzekerheden over onder meer energie en vergunningen schoten daarvoor tekort. Het oordeel is een reclame-uitspraak, geen rechterlijk verbod op staalproductie. Tata is in beroep gegaan.
Kostić vraagt het kabinet per claim uit te leggen welke onafhankelijke onderbouwing er ligt. Die uitsplitsing komt er niet. Het kabinet vindt het niet zijn taak de reclame-uitspraak te beoordelen en zegt dat eigen adviseurs en de Europese Commissie de plannen doorlopend toetsen.
Doorgerekende reductie is nog geen opleverdatum
Er ligt wel een technische beoordeling. Ingenieursbureau Mott MacDonald onderzocht de plannen voor de overheid. Het vindt de rekenmethode voor de directe CO₂-uitstoot passend en acht de beoogde reductie bij uitvoering van de eerste fase waarschijnlijk haalbaar, binnen de afgesproken onzekerheidsmarge.
Daarmee ligt er onderbouwing voor een mogelijke uitstootdaling, maar geen zekerheid over het jaar waarin die wordt bereikt. Tata omschrijft de 40 procent op zijn huidige projectpagina als een reductie na voltooiing van de eerste fase. Het bedrijf noemt daarbij afhankelijkheden zoals vergunningen, financiering en energie-infrastructuur.
De uitstelbrief gaat over alle projecten samen. De datum voor de eerste fase, die de 40 procent moet opleveren, moet blijken uit de definitieve planning. Die is er nog niet. Daarmee kunnen publiek en Kamer nog niet controleren welke verbetering wanneer moet worden geleverd.
Belastinggeld vraagt afdwingbare resultaten
De twee miljard euro is gereserveerd, nog geen definitief toegekende subsidie. Het kabinet wil de uiteindelijke overeenkomst juridisch bindend maken en geld in delen uitbetalen, gekoppeld aan behaalde stappen. Bij het niet nakomen van voorwaarden moeten bedragen kunnen worden teruggevorderd. Over de precieze voorwaarden wordt nog onderhandeld.
Ook de extra onafhankelijke metingen boven op de wettelijke verplichtingen zijn nog niet uitgewerkt. De intentieverklaring verplicht Tata te onderzoeken hoe die kunnen worden versterkt. De voorwaarden voor het meten van de afgesproken uitstootvermindering volgen in de definitieve overeenkomst. Wettelijke uitstootregistratie en toezicht bestaan al.
Het kabinet wijst op de circa 9.000 werknemers en de steun van vakbonden voor een overeenkomst. Schonere productie kan banen behouden en de leefomgeving verbeteren. Maar werknemers en omwonenden hebben weinig aan beloften zonder toetsbare termijnen. Bij miljarden aan belastinggeld moet duidelijk zijn welke uitstoot verdwijnt, wanneer dat gebeurt en wat volgt als Tata niet levert. De reclame-uitspraak verandert de koers van het kabinet niet; die concrete verplichtingen moeten nog worden vastgelegd.