Defensie blijft Israëlische wapensystemen en onderdelen overwegen wanneer vergelijkbare alternatieven ontbreken of niet op tijd leverbaar zijn. Een tijdpad voor de overstap naar Europese leveranciers geeft staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk niet. Een afzonderlijk afbouwplan per wapensysteem vindt hij minder effectief dan versterking van de Europese industrie als geheel.

Dat antwoord volgt op vragen van Michelle Jagtenberg (D66) en Wimar Bolhuis (PRO). Zij wilden weten hoe het door Boswijk genoemde overgangsscenario wordt uitgevoerd. Ze vroegen concreet naar alternatieven voor onder meer raketartillerie, antitankwapens en systemen die drones bestrijden.

Wel een opdracht tot afbouw, geen overstapdatum

De Tweede Kamer nam in januari een motie aan om de afhankelijkheid van de Israëlische wapenindustrie af te bouwen. De motie vroeg ook om minder afhankelijkheid van Israëlische spionage-, surveillance- en inlichtingentechnologie. Zij schreef geen kalenderdatum voor waarop alle aanschaf moest stoppen.

Boswijk verwijst nu naar het Nationaal Programma Defensie Industrie en Innovatie, dat de Kamer volgens zijn antwoord op 19 november ontvangt. Dat programma moet risicovolle afhankelijkheden verminderen. Daarnaast komt er uiterlijk voor de volgende Stand van Defensie een reactie op Jagtenbergs routekaart voor Europese zelfstandigheid. De beslisnota noemt daarvoor het voorjaar van 2027.

Dat zijn momenten waarop de Kamer meer beleid of een reactie krijgt. Het zijn geen vastgelegde data waarop specifieke Israëlische systemen worden vervangen. Op de vragen wanneer Defensie op de genoemde alternatieven overstapt, volgt geen schema per systeem.

Een Europese vezel maakt de leverancier nog niet Europees

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt hoe verschillend de herkomst van materialen en de afhankelijkheid van een leverancier kunnen uitpakken. Wij vergeleken de nieuwe antwoorden met de eerdere toelichting op de aanschaf van beschermende vesten. De huidige vesten van het Israëlische bedrijf Elbit bevatten Nederlandse supervezels. Een voorkeur voor Europese vezels beëindigt de relatie met die Israëlische leverancier dus niet.

Het contract voor het oorspronkelijke soldaatsysteem werd in 2015 aangekondigd. In juni 2024 sloot Defensie met Elbit een overeenkomst voor instandhouding met een looptijd van drie jaar. Binnen die overeenkomst kunnen jaarlijks beschermende middelen worden gekocht voor voorraden. Een nieuw voorstel met Chinese vezels heeft Defensie afgewezen; het wacht op een aangepast voorstel. Over extra vesten is nog geen keuze gemaakt.

Het Bericht onderzocht eerder welke juridische en financiële vragen de eis van Europese vezels oproept. Ook in het nieuwe antwoord blijven uitzonderingen mogelijk, onder meer bij juridische belemmeringen, operationele redenen of onterechte prijsopdrijving.

Militaire noodzaak blijft doorslaggevend bij nieuwe aankopen

Defensie voert aan dat de internationale dreiging en verouderd materieel snelle levering noodzakelijk maken. De veiligheid van militairen weegt daarbij zwaar. Zijn Nederlandse of Europese alternatieven niet geschikt of niet tijdig beschikbaar, dan blijven andere aanbieders in beeld.

Wanneer later wel een alternatief beschikbaar komt, wil Boswijk dat meenemen bij nieuwe contracten voor mogelijke vervolgbestellingen. Een nieuwe toets bij zo'n bestelling betekent geen beëindiging van bestaande leverings- en onderhoudsafspraken. Juist bij systemen die al in gebruik zijn, kan afhankelijkheid van onderdelen, kennis en ondersteuning blijven bestaan.

Die inkopen staan ook los van beperkingen op Nederlandse wapenexport. Het Bericht legde eerder uit waarom exportregels geen antwoord geven op de vraag welke militaire banden met Israël blijven bestaan. Hier gaat het om de uitrusting die Nederland zelf aanschaft en de afhankelijkheid die daarmee gepaard gaat.

Ook het geld voor vervanging is nog niet uitgesplitst

Defensie wil in 2030 ongeveer €2 miljard aan innovatie en industriële opschaling besteden, zo'n tien procent van het materieelinvesteringsbudget. Dat is een breed budget. Welk deel naar Nederlandse zelfbeschermingsmiddelen of alternatieven voor buitenlandse producten gaat, kan Boswijk nog niet aangeven.

Daarmee heeft de Kamer een richting voor Europese samenwerking, maar nog geen overzicht van wanneer de afhankelijkheid per systeem vermindert en welk geld daarvoor wordt vrijgemaakt.