De waarschuwing staat in de beslisnota bij de antwoorden van staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk aan Kamerleden Mona Keijzer en Annabel Nanninga. In de antwoorden herhaalt Boswijk dat Europese herkomsteisen worden ingezet bij militaire producten waarin supervezels zijn verwerkt. De ambtelijke nota voegt daaraan toe dat een toets op de uitvoerbaarheid noodzakelijk is en nog niet is uitgevoerd.
De voorkeur is vastgesteld, de werking nog niet
Supervezels zijn zeer sterke vezels die onder meer worden verwerkt in beschermende platen voor militaire vesten en helmen. Nederland heeft volgens het defensieactieplan van 21 september ongeveer 80 procent van de Europese productiecapaciteit. Het ministerie wil voorkomen dat deze industrie verdwijnt en de krijgsmacht afhankelijk wordt van andere landen.
De stap naar Europese herkomst is daarom meer dan een voorkeur voor een binnenlands bedrijf. Beschermende middelen moeten ook beschikbaar blijven als internationale verhoudingen verslechteren. Die zekerheid vraagt dat Defensie grip krijgt op wat leveranciers daadwerkelijk in hun producten verwerken.
Juist dat laatste is nog niet uitgewerkt. De nota van 1 oktober zegt dat moet worden onderzocht of er juridisch voldoende werkbare mogelijkheden zijn om de herkomsteisen effectief af te dwingen. Ambtenaren wijzen op strikte voorwaarden binnen het Europese aanbestedingsrecht. Voor zover hun bekend is, zijn dergelijke eisen bij deze eindproducten nog niet door een rechter getoetst. Een succesvolle aanvechting kan volgens hen kosten en vertraging opleveren.
Het beleid heeft bovendien uitzonderingen. Defensie kan afzien van Nederlandse of Europese vezels bij juridische belemmeringen, operationele redenen of onterechte prijsopdrijving.
Een duurdere keten gaat ten koste van ruimte elders
Meer controle op de herkomst kan ook een hogere rekening opleveren. De nota schrijft voor dat eventuele meerkosten binnen de eigen defensiebegroting worden opgevangen. Als structureel extra geld ontbreekt, kan dat gevolgen hebben voor de kwaliteit of hoeveelheid van de aanschaf, of voor andere geplande projecten.
Daar zit de publieke afweging: productiecapaciteit behouden en militairen betrouwbaar uitrusten, terwijl hetzelfde budget ook andere defensietaken moet betalen. De nota noemt dat risico concreet. De antwoorden geven geen bedragen voor de lopende en mogelijke toekomstige aanschaf. Boswijk beroept zich daarbij op de onderhandelingspositie van Defensie en de commerciële belangen van leveranciers.
Chinese vezels afgewezen, nieuwe bestelling nog niet rond
De huidige vesten die het Israëlische bedrijf Elbit heeft geleverd, bevatten volgens Boswijk Nederlandse supervezels. Het voorstel om Chinese vezels te gebruiken in nieuwe beschermende platen is afgewezen. Defensie wacht een nieuw voorstel van de leverancier af.
Voor Nederlandse vezelmakers levert de voorkeur nog geen directe order van Defensie op. Het ministerie koopt complete vesten, geen losse vezels. De makers moeten dus via de fabrikant van het eindproduct leveren. Voor vervanging van het huidige vest wordt de markt opnieuw benaderd; een concrete datum voor die aanbesteding staat niet in de antwoorden.
Het bestaande onderhoudscontract werd in 2024 voor drie jaar gesloten, met twee mogelijke verlengingen van elk twee jaar. Intussen verwacht het kabinet in het eerste kwartaal van 2027 de resultaten van een studie naar bescherming en uitbreiding van de Nederlandse supervezelindustrie. Wanneer de toets op het daadwerkelijk afdwingen van de herkomsteisen klaar moet zijn, vermelden de nota en antwoorden niet.