Een boer kiest vóór het seizoen welke gewassen op welk perceel komen. Zaad, pootgoed en werkzaamheden worden daarop afgestemd. Nieuwe uitleg in mei kan voor zo'n plan te laat komen. Minister van Landbouw Jaimi van Essen erkent dat risico in antwoorden aan CDA-Kamerlid Jan Arie Koorevaar.

Het gaat om een versoepeling van GLMC 7, een voorwaarde voor Europese landbouwsteun die boeren verplicht gewassen af te wisselen. Dat helpt de bodem gezond te houden. Kleinere bedrijven worden sinds dit jaar ontzien. De brede communicatie door uitvoerder RVO volgde pas nadat de Nederlandse wijzigingsregeling op 19 mei was gepubliceerd.

De peildatum was al voorbij

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat die Nederlandse uitwerking vier dagen ná de peildatum voor de bedrijfsomvang verscheen. Wij legden de nieuwe antwoorden naast de regeling in de Staatscourant. Daarin staat dat 15 mei bepaalt hoeveel opgegeven landbouwgrond een bedrijf heeft voor de grens van 30 hectare.

De versoepeling was op Europees niveau al eind december 2025 gepubliceerd. Het kabinet informeerde de Kamer er op 6 februari over. In Nederland duurde de uitwerking langer omdat de uitleg van de uitzondering volgens Van Essen nog niet volledig duidelijk was. Na de publicatie op 19 mei trad de regeling de volgende dag in werking en begon RVO breder te communiceren.

Van Essen schrijft dat het beter was geweest om de sector eerder breed te informeren. Toch legt hij de verantwoordelijkheid voor de subsidiekeuze bij de ondernemer: die moet de voorwaarden kennen en beoordelen of ze bij het teeltplan passen. Hij ziet geen basis voor een tegemoetkoming.

Geen controle is niet hetzelfde als alle regels schrappen

De precieze uitzondering verdient aandacht. De Nederlandse regeling omschrijft haar als een vrijstelling van controles en sancties op GLMC 7 voor bedrijven met maximaal 30 hectare opgegeven landbouwgrond. RVO vat dat voor boeren samen als een voorwaarde die geldt voor bedrijven bóven die grens.

Andere regels voor de bodem blijven gelden. Op zand- en lössgrond kan de mestwetgeving nog steeds verplichten om in vier jaar een rustgewas te telen. Dat is een gewas dat de bodem helpt herstellen; de grond hoeft niet braak te blijven. Het Bericht legde eerder uit hoe die vierjaarsregel doorloopt vanaf 2027. Een versoepeling bij de landbouwsubsidie heft die afzonderlijke verplichting niet op.

Hoeveel boeren echt nadeel hadden, blijft onbekend

Volgens de minister hebben naar schatting 23.000 tot 25.000 agrarische bedrijven maximaal 30 hectare. Dat is niet het aantal gedupeerde bedrijven. Ongeveer 10.000 vallen al onder een eerdere vrijstelling voor kleine bedrijven. Andere boeren waren al uitgezonderd, wisselen uit zichzelf gewassen af of moeten dat op grond van mestregels blijven doen.

Van Essen brengt de mogelijke financiële gevolgen niet in kaart. Hij zegt niet te kunnen bepalen wat afzonderlijke bedrijven anders zouden hebben gedaan als zij eerder waren geïnformeerd. Daardoor blijft onbekend hoeveel boeren kosten maakten die met tijdige uitleg vermijdbaar waren.

Tijdige informatie is onderdeel van behoorlijk bestuur: een regelwijziging helpt pas bij een bedrijfsbeslissing als zij begrijpelijk en op tijd aankomt. Het bredere probleem van onzeker landbouwbeleid kwam ook terug in het onderzoek naar boeren die willen verduurzamen maar houvast missen.

Voor 2027 kiest Van Essen naar eigen zeggen een eerdere aanpak. De voorziene inhoudelijke wijzigingen voor de rechtstreekse landbouwbetalingen publiceerde hij op 10 juli, met uitzondering van de toen nog niet vastgestelde bedragen voor eco-activiteiten.