Staatssecretaris van Koninkrijksrelaties en Slagvaardige Overheid Eric van der Burg benadrukt die ruimte in antwoorden op vragen van Henk Vermeer, Tweede Kamerlid voor BBB. Aanleiding is de betrokkenheid van ambtenaren bij XR Ambtenaren, een onderdeel van Extinction Rebellion. Van der Burg beschrijft de bestaande regels voor ambtenaren die zich buiten hun functie uitspreken.
Vermeer vroeg onder meer of betrokken ambtenaren vooraf toestemming hadden gevraagd voor optredens in de media. Over individuele gevallen doet de staatssecretaris vanwege de privacy geen uitspraken. In algemene zin is voor meningsuiting op persoonlijke titel geen toestemming vooraf nodig, schrijft hij. Hij verwijst naar het verbod op censuur.
Ook ongemak hoort bij de vrijheid
Volgens Van der Burg moeten overheidsorganisaties een zekere spanning kunnen verdragen wanneer medewerkers hun grondrechten gebruiken. Dat geldt ook als collega's zich ongemakkelijk voelen bij publieke uitspraken. De overheid is geen organisatie waarin iedereen hetzelfde hoeft te vinden.
De grens ligt bij de zogenoemde functioneringsnorm uit de Ambtenarenwet 2017. De goede vervulling van de eigen functie en het functioneren van de openbare dienst, voor zover dat met die functie samenhangt, moeten redelijkerwijs verzekerd blijven. Voor rijksambtenaren wegen onder meer de afstand tot het onderwerp, de politieke gevoeligheid, het moment en de manier van uiten mee.
De officiële aanwijzingen verduidelijken dat niet iedere complicatie een overtreding oplevert. Problemen moeten voldoende ernstig en bestendig zijn en uit het gedrag van de ambtenaar zelf voortkomen. De problemen mogen niet vooral voortkomen uit subjectieve negatieve reacties van anderen.
Van der Burg legt de eerste afweging bij de ambtenaar. Die moet vóór een publieke uiting de relevante omstandigheden meewegen. Als daar aanleiding voor is, kan de werkgever achteraf om verantwoording vragen en beoordelen of regels zijn overtreden. Voor contact met media vanuit de ambtelijke functie gelden afzonderlijke regels.
Ruimte voor een eigen mening verandert de taakverdeling op het werk niet. Ambtenaren adviseren, de politiek besluit en legt verantwoording af aan het parlement. Daarna moeten ambtenaren het besluit uitvoeren, ook als hun advies anders luidde. Onbedoelde gevolgen van de uitvoering moeten zij wel terugleggen bij de verantwoordelijke bewindspersoon.
Ook in een eerder dossier over politieke uitspraken van een politiemedewerker maakte het kabinet onderscheid tussen optreden vanuit de functie en deelname aan het politieke debat in privétijd.
