De waterschapsbelasting gaat in 2027 voor huishoudens naar verwachting gemiddeld 7 procent omhoog. Toch kan de rekening voor een bedrijf juist dalen. Hoeveel iemand betaalt, hangt niet alleen af van duurder waterbeheer, maar ook van de verdeling van die kosten tussen bewoners, huizenbezitters en bedrijven.
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt hoe verschillend die hogere kosten kunnen uitpakken. We vergeleken de landelijke aankondiging van 9 november met de begrotingsbijlagen van Rijn en IJssel en voorstellen van De Dommel. Bij Rijn en IJssel gaat een alleenstaande huurder in het rekenvoorbeeld 4,2 procent meer betalen. Een groothandel met dezelfde pandwaarde en hoeveelheid afvalwater als een jaar eerder betaalt juist 5,2 procent minder.
Het geld is bestemd voor dijken, waterpeil en afvalwaterzuivering. Het is een andere rekening dan die van het drinkwaterbedrijf. De Unie van Waterschappen verwacht voor een huishouden met een eigen woning van €370.000 gemiddeld ongeveer €535 per jaar, €35 meer dan in 2026. Voor een alleenwonende huurder komt er gemiddeld ongeveer €15 bij. Het gaat nog om een landelijke verwachting op basis van de tariefvoorstellen; half december zijn alle tarieven definitief.
Een huurder krijgt niet dezelfde rekening als een eigenaar
Bewoners betalen een vast bedrag per woonruimte voor het waterbeheer en een heffing voor het zuiveren van hun afvalwater. Een eigenaar betaalt daarnaast een bedrag over de WOZ-waarde van het huis of bedrijfspand. Die onderdelen bewegen niet allemaal dezelfde kant op.
Rijn en IJssel stelde zijn tarieven op 3 november al vast. Het vaste bedrag voor bewoners stijgt van €87,98 naar €91,82. De zuivering wordt ongeveer 4 procent duurder. Maar het percentage dat over de waarde van een woning wordt geheven, daalt. Bij een gelijkblijvende woningwaarde verzacht dat de stijging voor de eigenaar. De huurder heeft die extra heffing niet en krijgt dus ook geen voordeel van het lagere percentage.
| Voorbeeld | 2027 | Verschil met 2026 |
|---|---|---|
| Huurder, alleenstaand | €168,09 | +4,2% |
| Eigenaar, alleenstaand | €299,07 | +1,5% |
| Groothandel | €1.492,39 | −5,2% |
| Productiebedrijf | €27.673,50 | +1,3% |
De vergelijking houdt de WOZ-waarde en het afvalwaterprofiel in beide jaren gelijk. Voor de woning is gerekend met €370.000, voor het pand van de groothandel met €2,7 miljoen en voor dat van het voedingsmiddelenbedrijf met €13,5 miljoen. De bedrijven tellen in de voorbeelden respectievelijk 7 en 300 vervuilingseenheden. Zo'n eenheid is een rekeneenheid voor de vervuiling van afvalwater. Een andere waarde of hoeveelheid vervuiling verandert de uitkomst.
Waarom de groothandel minder betaalt
Voor bedrijfspanden daalt het percentage bij Rijn en IJssel sterker dan voor woningen. De voorbeeldgroothandel betaalt daardoor €102,60 minder voor het pand. De zuivering wordt voor hetzelfde bedrijf €20,51 duurder. Per saldo blijft een daling van €82,09 over.
Bij het voedingsmiddelenbedrijf is de verhouding anders. Daar stijgt de zuiveringsheffing met €879, meer dan de daling van €513 voor het pand. De totale rekening gaat daarom omhoog. De uitkomst hangt dus ook af van de verhouding tussen het vastgoed en het afvalwater van een bedrijf.
Sinds 2026 gelden nieuwe regels voor de verdeling van waterschapskosten. De kenmerken van een gebied wegen daarin mee, en besturen kunnen binnen wettelijke grenzen bijsturen. Woningen en bedrijfspanden hebben bovendien afzonderlijke tarieven. De begroting van Rijn en IJssel past voor 2027 zijn bestaande verdeelsleutel toe. De voorbeelden laten zien dat een stijgend totaalbedrag voor het waterschap nog geen gelijke verhoging voor iedere belastingbetaler betekent.
De woonplaats telt mee, het inkomen niet vanzelf
Ook tussen gebieden verschillen de bedragen. Bij De Dommel ligt voor 2027 een vast bewonersbedrag van €71,10 en een zuiveringstarief van €82,38 per vervuilingseenheid op tafel. Voor een alleenstaande huurder met één eenheid komt dat samen neer op €153,48. Rijn en IJssel rekent voor datzelfde profiel €168,09. Het voorstel van De Dommel moet nog op 25 november worden vastgesteld.
De heffing voor een huurder wordt niet als percentage van het inkomen berekend. Dezelfde aanslag neemt daardoor een groter deel van een laag inkomen in beslag. Kwijtschelding kan mensen met weinig inkomen en vermogen ontzien. Hoe ruim de aanvullende mogelijkheden worden gebruikt, verschilt per waterschap. De Unie noemt onder meer de inkomensnorm voor ouderen en de hoeveelheid spaargeld die iemand mag houden als bestuurlijke keuzes.
Niet alleen hoeveel waterbeheer kost, maar wie het betaalt
De investeringen dienen een publiek belang. Sterke dijken beschermen woningen en bedrijven; gemalen en zuiveringen moeten ook bij extreem weer blijven werken. Rijn en IJssel begroot voor 2027 ongeveer €66 miljoen aan netto investeringen. In het begrotingsvoorstel staat bijvoorbeeld extra geld voor wateraanvoer tijdens droogte. De hogere rekening bestaat dus uit meer dan een algemene prijsverhoging.
Bij extra zuivering speelt ook de verantwoordelijkheid van vervuilers. In technische antwoorden over de tarieven voor 2027 schrijft De Dommel dat PFAS en medicijnresten niet als afzonderlijke stoffen in zijn zuiveringsheffing zijn opgenomen. Het waterschap wil schadelijke lozingen bij de bron beperken. Voor verdere verwijdering van medicijnresten wijst het op Europese afspraken om producenten aan de extra zuiveringskosten te laten meebetalen. De Europese richtlijn verplicht tot een stelsel waarin medicijn- en cosmeticaproducenten minstens 80 procent van de bedoelde extra zuiveringskosten dragen. Dat moet uiterlijk eind 2028 zijn geregeld.
Dat raakt aan een verdelingsvraag die ook bij drinkwater speelt. Eerder onderzochten we hoe strengere PFAS-normen extra zuiveringskosten bij drinkwatergebruikers kunnen leggen. Dat gaat over een ander waternet en een andere rekening, maar ook daar is van belang hoeveel de veroorzaker betaalt en hoeveel bij alle gebruikers terechtkomt.

