Een extra kantoordag betekent ook een extra dag reizen. Voor werknemers die hun opvang, mantelzorg of herstel rond thuiswerken hebben georganiseerd, verandert daarmee meer dan de plek van hun bureau. VodafoneZiggo wil voltijdse kantoormedewerkers vanaf 1 januari 2027 minimaal drie dagen per week op kantoor zien in plaats van twee. Het voorstel is op 2 november bekendgemaakt en voorgelegd aan de ondernemingsraad. Voor medewerkers die niet mee willen of kunnen, is een vrijwillige vertrekregeling voorzien.

Het bedrijf wil dat collega's elkaar vaker ontmoeten, samenwerken en kennis delen. Volgens een woordvoerster komt het nu voor dat medewerkers op kantoor alsnog digitaal overleggen, doordat anderen thuiswerken. Maar de wens om elkaar vaker te zien, beantwoordt nog niet de vraag hoeveel ruimte een individuele werknemer heeft om thuis te blijven werken.

Ook in het oude beleid stonden grenzen

VodafoneZiggo presenteerde thuiswerken in 2020 als een blijvende verandering, ook voor na de coronacrisis. Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat het destijds gepubliceerde hybride beleid al ruimte bood voor twee à drie kantoordagen. Het document noemt thuiswerken bovendien uitdrukkelijk geen contractueel recht. De verandering zit dus in een vaste ondergrens van drie dagen, niet in de eerste mogelijkheid om iemand een derde dag naar kantoor te laten komen.

Dat maakt het belangrijk te kijken wat een werkgever werkelijk heeft toegezegd. Een algemene belofte van flexibiliteit, een tijdelijke toestemming en een vaste afspraak in je contract hebben niet dezelfde betekenis.

Mag je werkgever een thuiswerkafspraak veranderen?

Nederland kent geen algemeen wettelijk recht op thuiswerken. Een werkgever kan binnen de gemaakte afspraken bepalen waar het werk wordt gedaan. Maar is thuiswerken een afgesproken arbeidsvoorwaarde, dan kan die niet met alleen een nieuwe kantoorregel worden geschrapt. Kijk daarom naar je contract, de cao en afzonderlijk vastgelegde afspraken.

Ook een afspraak kan veranderen. Staat in het contract een schriftelijke wijzigingsbepaling, dan moet de werkgever een belang hebben dat zwaar genoeg weegt om het nadeel voor de werknemer te rechtvaardigen. Zonder zo'n bepaling kan een werknemer een redelijk wijzigingsvoorstel moeten accepteren als veranderde omstandigheden daarvoor aanleiding geven. Daarbij telt ook of aanvaarding van juist deze werknemer kan worden gevraagd. Alleen zeggen dat iedereen voortaan vaker komt, vervangt die afweging niet.

Een nieuw verzoek is iets anders

Wie nog geen thuiswerkafspraak heeft, kan om een andere werkplek vragen via de Wet flexibel werken. De wettelijke hoofdregel is: minstens 26 weken in dienst, een schriftelijk verzoek uiterlijk twee maanden voor de gewenste ingang en overleg met de werkgever. Die moet een weigering schriftelijk uitleggen. De wet stelt aan zo'n thuiswerkverzoek een minder strenge eis dan aan een verzoek om minder uren: voor afwijzing is geen zwaarwegend bedrijfsbelang vereist.

De werkgever moet uiterlijk een maand voor de gewenste ingangsdatum beslissen. Blijft een beslissing uit, dan geldt het verzoek volgens de wet als aanvaard. Deze hoofdregels gelden bij werkgevers met minstens tien werknemers; een cao of schriftelijke regeling met de ondernemingsraad kan voor de werkplek afwijkende afspraken bevatten.

Is thuiswerken eerder via deze wet toegestaan, dan kan de werkgever dat bij nieuwe belangen rond de werkplek herzien. Daarvoor zijn opnieuw overleg en een schriftelijke uitleg nodig. Dat is een andere route dan het wijzigen van een zelfstandige afspraak in je contract.

De ondernemingsraad en jouw contract

De ondernemingsraad vertegenwoordigt werknemers bij regelingen voor het personeel. Voor bijvoorbeeld arbeidsomstandigheden heeft hij instemmingsrecht: de werkgever moet toestemming vragen. Zo kunnen ook de werkplekken, de verdeling van kantoordagen en uitzonderingen onderdeel worden van het overleg over hybride werken.

Instemming van de ondernemingsraad is geen vervanging van de toets of een individuele arbeidsvoorwaarde mag worden veranderd. Zij kan wel meewegen bij die beoordeling. Het algemene beleid en de eigen afspraken van een werknemer moeten dus allebei worden bekeken.

Zorgtaken en gezondheid tellen mee

Voor ouders met een kind jonger dan acht jaar en werknemers die noodzakelijke zorg geven aan een zieke of hulpbehoevende naaste kent de Wet flexibel werken extra bescherming. Zij kunnen ook bij een kleinere werkgever zo'n verzoek doen en hoeven na een eerder besluit geen jaar te wachten op een nieuw verzoek. Van deze wettelijke verzoekregels kan voor hen niet via een cao of afspraak met de ondernemingsraad worden afgeweken. Het verzoek moet worden beoordeeld; een thuiswerkdag is daarmee nog niet gegarandeerd.

Bij een handicap of chronische ziekte moet een werkgever onderzoeken welke aanpassing nodig is om het werk te kunnen doen. Thuiswerken kan zo'n aanpassing zijn. De werkgever hoeft een oplossing niet te bieden als die onevenredig belastend is, maar kan een medische noodzaak evenmin afdoen met alleen de algemene kantoornorm.

De gevolgen van extra aanwezigheid zijn ongelijk verdeeld. Wie opvang of hulp kan inkopen, heeft meer ruimte dan iemand die iedere euro nodig heeft. Minder uren werken om het rooster passend te maken is voor veel mensen evenmin betaalbaar, zoals blijkt uit onze eerdere berichtgeving over de financiële ruimte om minder te werken.

Een vertrekregeling biedt een uitweg voor wie wil vertrekken. Werknemers die willen blijven, houden hun rechten: de Wet flexibel werken verbiedt ontslag of benadeling omdat iemand een verzoek om aanpassing doet. Over het verzoek moet de werkgever afzonderlijk beslissen.