De toegang tot satellietinternet is voor Oekraïne een veiligheidskwestie. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen noemt Starlink en de militaire variant Starshield essentieel voor de verdediging tegen Rusland. Berichten over beperkingen van die toegang noemt hij zorgwekkend.

De minister antwoordt op vragen van Laurens Dassen (Volt), naar aanleiding van een bericht van de Financial Times over Amerikaanse dreigementen rond de Europese satellietmarkt. Het kabinet wil dat Europa zelfstandiger kan kiezen welke infrastructuur het gebruikt, maar kiest tegenover de Verenigde Staten voor overleg. De Amerikaanse ambassadeur ontbieden is volgens Berendsen niet aan de orde.

Een nieuw netwerk is nog geen beschikbare verbinding

Berendsen wijst op IRIS², het nieuwe Europese netwerk voor beveiligde satellietcommunicatie. Uit onderzoek van Het Bericht blijkt hoeveel tijd er tussen die keuze en nieuwe diensten zit. Wij legden de antwoorden naast de actuele planning van de Europese Commissie en ruimtevaartorganisatie ESA.

De eerste satellieten moeten in 2029 worden gelanceerd. ESA verwacht de eerste nieuwe diensten in 2030 en de volledige capaciteit in 2032. In augustus is een uitvoeringsakkoord gesloten om de bouw en lancering verder te brengen. Het project is dus concreet in ontwikkeling, maar kan de huidige zorgen over toegang tot Starlink niet direct oplossen.

Voor hulpdiensten en overheden gaat het om meer dan een snelle internetverbinding. Zij moeten bij een ramp of crisis kunnen blijven communiceren, ook als kabels en mobiele netwerken uitvallen. Wie de satellietdienst beheert en toegang kan beperken, heeft dan invloed op een essentiële voorziening.

Europa begint niet bij nul

Er bestaat al een Europees systeem om beschikbare satellietverbindingen te delen. Sinds januari werkt GOVSATCOM voor daarvoor toegelaten overheidsgebruikers. Het bundelt capaciteit van lidstaten, zodat bijvoorbeeld rampenbestrijders en andere publieke diensten daarvan gebruik kunnen maken.

Dat is iets anders dan wachten op alle nieuwe IRIS²-satellieten. Bestaande capaciteit wordt nu gedeeld; het nieuwe netwerk moet die capaciteit later uitbreiden. Berendsen zegt bovendien dat Nederland andere systemen heeft en niet afhankelijk is van Starlink.

Wat is er nu, wat komt later?
SysteemBeschikbaarheid
GOVSATCOMSinds januari 2026 deelt dit bestaande satellietcapaciteit voor toegelaten overheidsgebruikers.
Nieuwe IRIS²-satellietenEerste lanceringen gepland in 2029; eerste nieuwe diensten verwacht in 2030, volledige capaciteit in 2032.

Een andere toegang is niet zomaar geregeld

De Nederlandse positie verschilt daarmee van de Oekraïense afhankelijkheid die de minister beschrijft. Zijn antwoorden en de Europese planning geven geen onderbouwing dat de beschikbare Europese verbindingen alle Oekraïense toepassingen van Starlink nu kunnen overnemen.

Het kabinet zegt geen signalen te kennen dat Washington het belang van Starlink voor Europa koppelt aan het afzwakken van Europese regels voor grote technologiebedrijven. Wel wil het risicovolle afhankelijkheden verminderen, met behoud van samenwerking met de Verenigde Staten.

Ook bij de Italiaanse maildienst die na Amerikaanse sancties stopte onderzocht Het Bericht welke Europese bescherming er daadwerkelijk was. Die juridische bescherming is een ander middel dan een eigen satellietnetwerk. In beide dossiers telt voor gebruikers wat er beschikbaar is wanneer een dienst onder politieke druk komt te staan.