De Amsterdamse politie nam volgens NRC een server van de Italiaanse internetdienst Autistici/Inventati in beslag op Amerikaans verzoek. Een kopie van de inhoud zou naar de Verenigde Staten gaan. Minister van Justitie en Veiligheid David van Weel wil niet vertellen hoe Nederland de belangen van de organisatie en haar gebruikers daarbij heeft beschermd.

Hij beroept zich op de vertrouwelijkheid van internationale rechtshulp: landen helpen elkaar bij een strafrechtelijk onderzoek. Ook aantallen Amerikaanse verzoeken om servers of gegevens te krijgen, en hoe vaak Nederland die weigert, wil hij niet geven.

Een Amerikaans verzoek is geen automatische opdracht

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat het toepasselijke rechtshulpverdrag Nederland uitdrukkelijk ruimte geeft om te weigeren. Wij legden de twee nieuwe antwoorden naast de herziene verdragstekst. Artikel 10 noemt onder meer een zaak die Nederland als een politiek delict beschouwt, en een aantasting van wezenlijke Nederlandse staatsbelangen.

Welke regels gelden, hangt ook af van de verdenking. Bij bepaalde terrorismemisdrijven mag Nederland niet weigeren met alleen als reden dat de zaak een politiek karakter heeft. De politieke overtuiging van een organisatie maakt ieder onderzoek tegen haar niet vanzelf tot een politiek delict. Voor huiszoeking en inbeslagneming verlangt het verdrag bovendien dat het onderzochte gedrag in beide landen strafbaar is. Daarbij gelden eisen aan de mogelijke gevangenisstraf.

Van Weel schrijft dat zijn ministerie en het Openbaar Ministerie zulke verzoeken toetsen voordat de politie ze uitvoert. Welke verdenking hier aan het beslag ten grondslag ligt, welke weigeringsgronden zijn bekeken en waarom uitvoering gerechtvaardigd werd gevonden, houdt hij buiten de beantwoording.

Ook voor het gebruik van gegevens bestaan grenzen

Het verdrag geeft de VS geen onbeperkte vrijheid om verkregen gegevens voor ieder doel te gebruiken. Artikel 11bis noemt onder meer strafrechtelijk onderzoek en bepaalde daarmee samenhangende procedures. Voor ander gebruik kan voorafgaande Nederlandse toestemming nodig zijn. In een concrete zaak kan Nederland onder voorwaarden extra beperkingen stellen en informatie over het gebruik verlangen.

Welke afspraken voor de server of een kopie ervan zijn gemaakt, wordt niet duidelijk. Juist bij een internetdienst gaat het ook om de mensen die daar mailen of publiceren. Een onderzoek naar de aanbieder kan hun vertrouwelijke communicatie raken. De vraag welke gegevens worden overgedragen en waarvoor ze mogen worden gebruikt, is daarom meer dan een technisch uitvoeringsdetail.

Sancties en strafrecht zijn verschillende routes

De vragen komen van Barbara Kathmann (PRO) en Sarah El Boujdaini (D66), en in een afzonderlijke reeks van Christine Teunissen (Partij voor de Dieren) en Sarah Dobbe (SP). Zij verbinden het beslag met Amerikaanse sancties tegen A/I. Van Weel noemt die sancties ongebruikelijk en bekritiseert de gevolgen voor organisaties die de EU niet als terroristisch ziet.

Eerder onderzocht Het Bericht waarom de Europese regeling tegen Amerikaanse sancties A/I niet beschermt. Het nieuwe dossier gaat over een andere route: Nederlandse hulp bij een Amerikaans strafrechtelijk onderzoek. Volgens Van Weel staan uitvoering van zo’n verzoek en de sancties los van elkaar.

Daarmee blijft de concrete toets doorslaggevend. Nederland hoeft een Amerikaans verzoek niet zonder beoordeling uit te voeren. Maar hoe de beschikbare bescherming in deze zaak is gebruikt, kunnen gebruikers en Kamerleden uit de antwoorden niet opmaken.