Boeren en andere ondernemers mochten onder het vroegere stikstofbeleid voor bepaalde activiteiten volstaan met een melding. Na het wegvallen van die regeling hadden zij alsnog een natuurvergunning nodig. Voor deze PAS-melders vindt minister van Justitie David van Weel strafvervolging niet passend wanneer zij te goeder trouw handelen. Uitsluiten kan hij die niet: het Openbaar Ministerie beslist.
BBB-Kamerlid Caroline van der Plas vroeg herhaaldelijk om een harde garantie. Van Weel belooft met het OM te bespreken of aanvullende bescherming mogelijk is. Een uitkomst van dat gesprek of een datum waarop de Kamer die krijgt, noemt hij niet.
De belofte uit 2019 ging over legalisatie
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt hoe lang de overheid al duidelijkheid belooft. In een brief van 16 december 2019 kondigde het kabinet aan de betrokken meldingen te legaliseren. Het ging om projecten die op 29 mei van dat jaar al waren uitgevoerd, aantoonbaar op weg waren naar uitvoering of waarvoor onomkeerbare, grote investeringsverplichtingen waren aangegaan.
Het Rijk beloofde toen als bevoegd gezag tijdelijk niet actief op deze meldingen te handhaven zolang de oplossing werd voorbereid. Aan provincies werd gevraagd hetzelfde te doen. Bijna zeven jaar later gaat de nieuwe discussie opnieuw over bescherming tegen ingrijpen, nu via het strafrecht. Een afspraak daarover vervangt de ontbrekende natuurvergunning niet.
Van Weel wijst erop dat er inmiddels een wettelijke opdracht bestaat om PAS-melders in een legale situatie te brengen. Zijn nieuwe antwoorden gaan over een andere vraag: of ondernemers strafrechtelijk moeten opdraaien voor het uitblijven daarvan. Volgens hem zijn zij door fouten van de overheid in deze positie beland. Voor vervolging wegen zowel de gevolgen voor de omgeving als het gedrag van de ondernemer mee.
Een melding was geen vergunning
De aanleiding is de behandeling van nieuwe wetgeving tegen milieucriminaliteit. Daarbij verdedigt Van Weel het uitgangspunt dat een ondernemer doorgaans op een verleende vergunning mag vertrouwen. Wie eerlijk alle informatie heeft gegeven en zich aan de vergunning houdt, wordt volgens hem in beginsel beschermd.
Voor PAS-melders helpt dat argument niet rechtstreeks. Zij kregen voor de gemelde activiteit juist een vrijstelling van de vergunningplicht. Die hield bij de rechter geen stand. Een beroep op bescherming door een bestaande vergunning lost hun probleem dus niet op.
Ook voor bedrijven mét een vergunning is de bescherming geen vrijbrief om ernstige milieuregels te negeren. De toelichting op het wetsvoorstel noemt onder meer vergunningen die duidelijk en aanzienlijk in strijd zijn met de inhoudelijke milieueisen, waarbij dat voor de ondernemer onmiskenbaar moet zijn. Een klein gebrek in de procedure is daarvoor niet genoeg. De overheid blijft verantwoordelijk voor wettige vergunningen.
Zekerheid vraagt meer dan afzien van vervolging
Daar komen twee publieke belangen samen. Ondernemers die de regels volgden, moeten kunnen rekenen op een overheid die haar fouten herstelt. Omwonenden en natuurgebieden zijn gebaat bij regels die schadelijke uitstoot daadwerkelijk terugdringen. Niet vervolgen regelt op zichzelf geen van beide: het geeft nog geen vergunning en vermindert de stikstofbelasting niet.
Het Bericht beschreef eerder waarom ruimte voor een andere stikstofaanpak aantoonbaar natuurherstel moet opleveren. Ook de brief uit 2019 koppelde de oplossing voor meldingen aan maatregelen voor de natuur. In de nieuwe antwoorden zegt Van Weel een gesprek over bescherming toe. Een nieuwe termijn voor de beloofde legalisatie geeft hij niet.