In processen-verbaal van boa's van Arriva stonden nummers van COA-passen geregistreerd alsof ze van een verblijfsdocument of een Vreemdelingen Identiteitsbewijs kwamen. De betrokken reizigers waren echter alleen met een COA-pas geïdentificeerd. Die werkwijze was bij het Openbaar Ministerie aanvankelijk niet bekend.

Dat schrijft minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink in antwoorden aan Ulysse Ellian, Tweede Kamerlid voor de VVD, over boetes voor zwartrijden op de spoorlijn Emmen-Zwolle.

De Matching Autoriteit, die identiteiten binnen de strafrechtketen controleert, signaleerde de werkwijze begin 2025. Met alleen de COA-pas kon zij de identiteit van de betrokken personen niet verifiëren. Daarna wees het OM Arriva erop dat strafzaken uit zulke processen-verbaal niet in behandeling worden genomen.

De pas is volgens Van den Brink bedoeld voor intern gebruik op opvanglocaties. Hij is geen wettig identiteitsdocument. Alleen die pas gebruiken biedt volgens de minister onvoldoende juridische grondslag voor strafrechtelijke vervolging.

Geldige en vervallen boetes

De minister noemt het vervallen van boetes na identificatie met alleen een COA-pas onwenselijk, maar een onvermijdelijk gevolg van de eis dat een identiteit rechtsgeldig wordt vastgesteld. Dat maakt zwartrijden niet toegestaan. Voor alle reizigers geldt dat zij een geldig vervoersbewijs moeten hebben.

Daarnaast zijn er geldige boetes die niet zijn betaald. Van den Brink noemt daarvoor onder meer slechte bereikbaarheid na overplaatsingen tussen opvanglocaties en beperkte mogelijkheden om geld te innen. Het kabinet maakt dus onderscheid tussen een gebrek in de identiteitsvaststelling en problemen bij het innen van een geldige boete.

Hoeveel asielzoekers op dit traject zijn beboet, is niet systematisch te achterhalen: de verblijfsstatus wordt bij het uitschrijven niet geregistreerd. Arriva noemt voor 2025 ongeveer 75 boetes per dag op de lijn en schat dat 80 tot 90 procent naar bewoners van een COA-locatie ging. Dat is een inschatting van de vervoerder, geen geregistreerd aantal beboete asielzoekers.

Identificatie via meer gegevens

Het kabinet wil boa's toegang geven tot de Basisvoorziening Vreemdelingen en onder voorwaarden tot de strafrechtketendatabank. Voor toegang tot de eerste gegevensvoorziening is volgens de minister een wetswijziging nodig. De juridische en technische uitwerking was ook in een Kamerbrief van 3 juli nog in voorbereiding.

Intussen worden lokaal gezamenlijke controles van vervoerders en politie georganiseerd. Met Arriva wil het kabinet tijdelijke oplossingen verkennen. De antwoorden beschrijven die toegang tot de gegevensvoorzieningen nog als een voornemen.

Ellian diende op 7 oktober ook een motie in voor meer mogelijkheden om de identiteit van verdachten vast te stellen. Hij vraagt onder meer om een pilot naar Rotterdams voorbeeld en om een juridisch kader voor de langere termijn. De stemming staat gepland voor 13 oktober.