Het kabinet wil eind dit jaar een bouwplek kiezen voor twee nieuwe kerncentrales, zonder eerst een extra onafhankelijke controle van de stroomnetstudies te laten uitvoeren. Die studies bepalen mede waar de centrales hun elektriciteit kwijt kunnen. Een externe toets zou vertragen, vindt het kabinet, en neemt onzekerheid over de toekomstige vraag naar stroom niet weg.
Staatssecretaris Jo-Annes de Bat erkent in antwoorden aan Daniël van den Berg (JA21) dat de kernenergiestudies van netbeheerder TenneT niet als geheel onafhankelijk zijn getoetst. Ook tekortkomingen die toezichthouder ACM in april bij de onderliggende scenario's aanwees, zijn niet in deze studies verwerkt. Twee studies waren toen al klaar; voor de derde zou aanpassing te veel tijd hebben gekost.
De keuze gaat nog tussen Terneuzen en twee plekken bij Eemshaven, waar politiek-bestuurlijk draagvlak ontbreekt. Waar de centrales komen heeft langdurige gevolgen voor bewoners, industrie, grondgebruik en de aanleg van energie-infrastructuur. De eerste centrales moeten aanvankelijk volledig publiek worden gefinancierd. Daarmee is ook het financiële belang van een controleerbare vergelijking groot.
De kritiek raakt de verwachte stroomvraag
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de niet verwerkte kritiek onder meer gaat over de verwachte vraag naar stroomtransport. In haar brief van 17 april schreef de ACM dat belangrijke aannames onvoldoende waren onderbouwd. De scenario's hielden bijvoorbeeld te weinig rekening met het effect van stijgende netkosten en een vol stroomnet op het verbruik van bedrijven. Ook werd in de berekeningen onvoldoende rekening gehouden met mogelijkheden om stroom op andere momenten te gebruiken.
Dat raakt een belangrijk onderdeel van de locatiekeuze: hoeveel nieuwe stroom de industrie in elke regio gaat afnemen. Het kabinet bevestigt nu dat de gunstige conclusies over aansluiting alleen gelden als de aangenomen vraag daadwerkelijk ontstaat. Blijft die groei achter, dan worden knelpunten groter en zijn extra maatregelen nodig.
De ACM gaf TenneT wel toestemming het investeringsplan vast te stellen. Zij vond de noodzaak van de investeringen voor de komende jaren voldoende onderbouwd. De kritiek betreft dus geen afwijzing van alle netinvesteringen, maar tekortkomingen in de aannames voor toekomstige ontwikkelingen.
Een technische controle is geen toets van alle keuzes
Een vergelijking van de nieuwe antwoorden met TenneTs oorspronkelijke rapport laat zien dat er wel een beperkte externe controle was. Bureau DNV bevestigde volgens het rapport dat het landelijke hoogspanningsnet tegen technische grenzen aanloopt bij kortsluiting. Dat is een controle van een specifieke technische conclusie. Het is geen onafhankelijke beoordeling van alle scenario's, de onderlinge locatievergelijking en de politieke conclusies.
| Controle | Wat is de stand? |
|---|---|
| ACM-toets investeringsplan | Plan toegestaan, met kritiek op onder meer de scenario's. |
| DNV-controle technische grens | Volgens TenneT is een specifieke technische grens van het net bevestigd. |
| Onafhankelijke toets kernenergiestudies als geheel | Niet uitgevoerd. Het kabinet wijst een extra toets vóór de locatiekeuze af. |
De Bat wijst erop dat TenneTs werkwijze ook in andere onderzoeken wordt gebruikt en voortdurend wordt bijgesteld. Een extra toets verandert volgens hem bovendien niets aan de onzekerheid over toekomstige industrie, windparken en netuitbreidingen. Van den Berg vroeg juist om een beoordeling van de gekozen aannames en de vergelijking tussen locaties, met toegang tot modellen en gegevens.
Niet alle locaties opnieuw doorgerekend
Het ministerie besloot in januari samen met TenneT om niet alle locaties opnieuw door te rekenen met een aangepast scenario voor wind op zee. In plaats daarvan werden bestaande resultaten naast elkaar gelegd en in samenhang uitgelegd. Voor Terneuzen volgden wel aanvullende berekeningen naar mogelijke maatregelen.
Ook eenzelfde test voor alle locaties waarbij de groei van het stroomverbruik tegenvalt, is niet uitgevoerd. Voor Zeeland en Terneuzen is zo'n berekening wel gemaakt. De uitkomst laat zien hoe sterk de kosten kunnen oplopen wanneer minder bedrijven stroom afnemen dan in het toekomstbeeld is aangenomen.
De locatiekeuze berust ook op ruimte, veiligheid en milieu. In het Sloegebied vielen locaties volgens het kabinet af door een opeenstapeling van bezwaren, waaronder het moeten verplaatsen van infrastructuur en bedrijvigheid.
De communicatie tussen het ministerie en TenneT is nog niet volledig openbaar. De Bat wil de gevraagde stukken vóór 1 december publiceren. Het kabinet streeft ernaar nog vóór het einde van het jaar richting te geven aan de bouwlocatie.
