Voor het definitief opbergen van Nederlands radioactief afval wordt 11,1 miljard euro geraamd. Maar de prijsafspraken met grote afvalproducenten blijven geheim, ook voor het deel dat bepaalt wie tegenvallers betaalt. Staatssecretaris Annet Bertram weigert die afspraken openbaar te maken.
Het kabinet houdt vast aan het beginsel dat de vervuiler betaalt. Nieuwe kerncentrales en andere uitbreidingen leveren meer afval op en moeten daarom ook nieuwe inkomsten opleveren voor afvalbeheerder COVRA. De hogere kostenraming heeft, afgezien van de gewone indexatie, niet tot hogere tarieven geleid.
Meer afval zit al in de rekening
De antwoorden op vragen van Sjoukje van Oosterhout (PRO) en Sandra Beckerman (SP) gaan over een onderzoek van de kernenergiekritische organisatie WISE. WISE raamt voor een scenario met vier nieuwe grote kerncentrales en vier kleine modulaire reactoren 16 à 31 miljard euro voor de berging van hoogradioactief afval. Daarbij rekent de organisatie onder meer met kostenoverschrijdingen bij buitenlandse bergingsprojecten. Het gaat om een risicoschatting voor meer reactoren en een andere afvalgroep dan in de COVRA-raming.
Ook de officiële raming is geen prijs voor een uitgewerkt bouwplan. Nederland heeft nog geen locatie of definitieve opslagmethode gekozen. Een besluit daarover is rond 2050 voorzien. Voorlopig blijft het afval bovengronds bij COVRA in Zeeland.
De aan de antwoorden toegevoegde COVRA-studie rekent voor ondergrondse berging in klei met 10,3 miljard euro exclusief btw, in prijzen van 2022. Het kabinet noemt inmiddels 11,1 miljard euro in prijzen van 2025. In het onderzochte scenario zitten onder meer twee nieuwe kerncentrales, langer gebruik van Borssele en uitbreiding van uraniumverrijker Urenco.
Voor de kleinere hoeveelheid afval zonder die nucleaire uitbreidingen raamt dezelfde studie een kleiberging op 3,3 miljard euro, eveneens exclusief btw en in prijzen van 2022. Het verschil is dus voor een belangrijk deel een rekening voor meer afval. Het is onjuist om de hele stijging te behandelen als een overschrijding bij hetzelfde project.
Vergunningen vallen buiten de berekening
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de kostenraming voor berging in klei niet alle voorbereidende werkzaamheden omvat. In de onderliggende COVRA-studie staat dat de ontwikkeling van het bergingsconcept en vergunningverlening buiten de raming vallen. De berekende kosten gaan over de bouw, het gebruik en het sluiten van de berging.
Dat is een wezenlijk verschil bij de vraag hoeveel Nederland uiteindelijk voor eindberging kwijt is. De studie berekent bovendien wat het project zou kosten tegen het gekozen prijspeil, zonder toekomstige inflatie of de duur van de uitvoering mee te rekenen. Die aanpak maakt ramingen vergelijkbaar, maar levert nog geen totaalbedrag voor alle uitgaven in de komende eeuw.
De kosten zijn geraamd, de risicoverdeling blijft dicht
COVRA sluit met een klein aantal grote afvalaanbieders langlopende contracten. Daarin staan de huidige en toekomstige kosten van het afvalbeheer, inclusief de bijdragen voor de eindberging. Voor de meeste andere aanbieders gelden openbare standaardtarieven.
Beckerman vraagt expliciet om ten minste de prijzen en de verdeling van risico’s uit de grote contracten vrij te geven. Bertram zegt nee. Ze wijst wel op de jaarlijkse controle door een externe accountant en op aanpassing van de tarieven als hogere ramingen dat nodig maken. Een andere manier van onafhankelijk toetsen vindt ze niet nodig.
Voor een staatsbedrijf met een opdracht die generaties duurt, is alleen het beginsel ‘de vervuiler betaalt’ onvoldoende om de verdeling van lasten te kunnen volgen. Daarvoor moet ook zichtbaar zijn hoe stijgende kosten op producenten worden verhaald. Juist dat deel blijft bij de grote contracten buiten beeld.
Het kabinet laat de besluiten over nieuwe kerncentrales intussen los van het besluit over eindberging lopen. Ook de keuze waar nieuwe centrales komen is nog niet afgerond. Vóór de definitieve investering belooft het kabinet de Kamer de nieuwste inschatting van kosten en risico’s te geven.