Een beëdigde tolk heeft toestemming van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) nodig om voor die dienst te werken. Bij de aanvraag kan de IND ook kijken naar activiteiten buiten het werk. Kamerlid Diederik Boomsma vroeg minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink hoe vaak politieke of maatschappelijke activiteiten of twijfel aan neutraliteit een reden waren om die toestemming te weigeren of in te trekken. Het antwoord van de minister: geen enkele keer.
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de IND in oktober 2024 in een afwijzingsmail juist de politieke en sociale activiteiten van een tolk noemde. Dat staat in een oordeel van het College voor de Rechten van de Mens, dat de correspondentie bekeek. Het College oordeelde in 2026 dat de overheid bij die weigering verboden onderscheid maakte op grond van politieke gezindheid. Volgens Van den Brink is de vraag of dat oordeel juridisch juist is aan een rechter voorgelegd.
De uitleg van de IND wisselde
In de procedure bij het College stelde de overheid dat het in de afwijzingsmail verkeerd was verwoord. Het zou zijn gegaan om maatschappelijke activiteiten en het risico dat iemand tijdens een gehoor aan de onpartijdigheid van de tolk zou twijfelen. Het College zag een direct verband tussen de activiteiten die de IND in de mail noemde en de weigering. Het vond ook dat de overheid wisselende redenen gaf en te weinig inzicht bood in de criteria waarmee zij de aanvraag had beoordeeld.
Die kritiek raakt aan de positie van een tolk die buiten het werk actief is in de samenleving. De Algemene wet gelijke behandeling verbiedt onderscheid op grond van politieke gezindheid bij toegang tot en uitoefening van het vrije beroep. Een weigering van de IND geldt voor opdrachten bij de dienst in de betreffende talen. Een tolk mag wel blijven werken voor andere opdrachtgevers.
De IND beoordeelt politieke functies per persoon
Volgens de minister speelt enkel lidmaatschap van een partij geen rol. Bij een actieve politieke functie of kandidatuur kijkt de IND wel of die kan botsen met onpartijdig tolken. Een vaste lijst van functies of activiteiten die wel of niet verenigbaar zijn met het werk ontbreekt. Bij aanwijzingen die vragen oproepen over iemands integriteit kan de afdeling Handhaving ook openbare digitale bronnen onderzoeken.
Voor iemand die asiel aanvraagt, moet het mogelijk zijn om tijdens een gesprek vrijuit te vertellen en erop te vertrouwen dat de tolk het verhaal nauwkeurig overbrengt. De minister zegt dat de IND in meerdere zaken na individueel onderzoek een te groot risico op vooringenomenheid of belangenverstrengeling zag, of op de schijn daarvan. Hoe vaak de dienst aanvragen in totaal afwees en om welke redenen, kan hij naar eigen zeggen niet rechtstreeks uit het systeem halen. De Kamer krijgt zo geen overzicht waarmee zij kan beoordelen hoe vaak tolken bij deze toets afvallen.
