De gasvoorraad voor de winter wordt aangevuld met publieke steun, omdat leveranciers opslag financieel onaantrekkelijk vinden. Voor het vullen van de seizoensopslagen door Energie Beheer Nederland, EBN, is maximaal 993 miljoen euro subsidie beschikbaar. De gasbeleidsbrief voorziet dat de uiteindelijke nettokosten worden doorberekend aan Nederlandse gasgebruikers.
Daarmee belandt een collectieve buffer bij de staat wanneer de markt er onvoldoende in investeert. Leveranciers kunnen hun klanten ook bedienen met gas dat in de winter per pijpleiding of schip wordt aangevoerd. Een afzonderlijke plicht om gas fysiek op te slaan hebben zij niet, schrijft minister Stientje van Veldhoven-van der Meer van Klimaat en Groene Groei.
SP-Kamerlid Jimmy Dijk vroeg naar de gevolgen van de trage vulling voor energieprijzen en naar een publieke rol bij de gasreserve. De antwoorden van 7 oktober verwijzen voor die rol naar het strategische gasbeleid. Daaruit blijkt dat het kabinet voor de komende twee winters publieke vulling nodig blijft vinden zolang commerciële partijen te weinig opslaan.
De rekening van gas dat niet rendabel is
Opslag vraagt meer dan een lege berging. Gas moet worden gekocht, maanden bewaard en later geleverd. Dit jaar ligt de aankoopprijs in het vulseizoen boven de prijs voor levering in de winter. Daardoor is opslag volgens EBN ook voor het publieke bedrijf niet kostendekkend.
De subsidie kan het ongunstige verschil tussen aankoop en verkoop opvangen, naast opslag- en uitvoeringskosten. De 993 miljoen euro is een bovengrens, geen vastgesteld verlies. De werkelijke kosten hangen af van de transacties en het gebruik van de regeling.
Het kabinet wil de nettokosten uiteindelijk bij gasafnemers leggen. EBN beschrijft dat een deel via gereguleerde tarieven in de energieketen aan consumenten kan worden doorberekend. Welke rekening dat voor een huishouden oplevert, staat nog niet vast.
In die opzet betalen gasgebruikers voor meer dan het gas in hun eigen contract: ook het beschikbaar houden van voorraad heeft een prijs. De overheid organiseert die zekerheid wanneer opslag op commerciële voorwaarden onvoldoende oplevert. Dat beschermt de levering, maar maakt een hoge energierekening niet vanzelf betaalbaar.
Een lager vuldoel laat minder buffer over
Het kabinet verlaagde het vuldoel in september van 115 naar 93 terawattuur, een maat voor de hoeveelheid energie in de voorraad. Het volgde daarmee de oproep van de Europese Commissie om minder gas tegelijk voor opslag te kopen en zo de prijsdruk te beperken.
EBN moet maximaal 80 terawattuur in de seizoensopslagen brengen, voor zover de markt dat niet alsnog doet. Daarnaast krijgt het bedrijf een taak voor 5 terawattuur in Alkmaar. Samen met de commerciële voorraden moet dat volgens het kabinet bij aanvang van de winter meer dan 93 terawattuur opleveren. Dit is de geplande wintervoorraad, geen meting van wat er vandaag al ligt.
De oorspronkelijke 115 terawattuur was gebaseerd op een zwaardere proef: de koudste winter van de afgelopen dertig jaar, gecombineerd met uitval van een grote aanvoerbron. Gasunie benadrukte op 11 september dat de verlaging een beleidskeuze is en Nederland minder goed voorbereidt op een eventuele koude winter.
Het kabinet wijst op de gemiddelde winteronttrekking uit de opslagen van 70 terawattuur in de afgelopen jaren en op andere aanvoer via pijpleidingen en vloeibaar aardgas per schip. Leveranciers hebben volgens de minister bevestigd dat zij aan hun verplichtingen kunnen voldoen. Die aanvoer en de eigen inkoopafspraken tellen mee voor de levering; de kleinere voorraad geeft wel minder ruimte om een tegenvaller op te vangen.
Vulplicht voor leveranciers wordt nog onderzocht
Voor de langere termijn wil het kabinet een andere verdeling. Het onderzoekt een verplichting voor leveranciers om een deel van hun benodigde gas op te slaan, bij voorkeur via Europese afspraken. De gasbeleidsbrief ziet op de winter van 2028-2029 en later. De huidige publieke aanpak blijft dus nog gelden voor deze en de volgende winter.
Een vaste noodvoorraad is weer een andere vorm van bescherming. Zoals eerder beschreven moet de gasreserve in Alkmaar vanaf 2027 haar vaste noodfunctie krijgen. Deze winter kan dat gas nog voor gewone levering worden verkocht. De seizoensvoorraad die EBN nu vult en gas dat blijvend voor een uitzonderlijke verstoring wordt bewaard, zijn verschillende buffers.