Nederland wil op de klimaattop COP31 andere landen aansporen om hun gebruik van fossiele brandstoffen af te bouwen. Het kabinet presenteert er ook zijn eigen routekaart. Maar het neemt geen algemene einddatum op voor het gebruik van gas en olie, blijkt uit de antwoorden aan Christine Teunissen van de Partij voor de Dieren.

Teunissen vroeg om gas in 2035 en olie in 2040 uit te faseren. Minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven-van der Meer neemt die jaartallen niet over. Zij wijst op het doel om in 2050 klimaatneutraal te zijn en stelt dat voor sommige toepassingen nog onvoldoende bruikbare alternatieven bestaan.

Klimaatneutraal betekent niet zonder fossiel

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat achter dit antwoord een wezenlijke keuze in het energieplan zit. We lazen de Nederlandse inzet voor COP31 naast het hoofdstuk over fossiele afbouw in het geactualiseerde Nationaal Plan Energiesysteem. Nederland wil dat plan op de top internationaal presenteren. Het laat ruimte voor fossiel gebruik, ook wanneer de uitstootdoelen worden gehaald.

Dat kan bijvoorbeeld door CO₂ bij een fabriek af te vangen en onder de grond op te slaan. Ook olie als grondstof voor kunststof leidt niet meteen tot uitstoot; die kan later ontstaan als het product wordt verbrand. Minder uitstoot en geen fossiele grondstoffen gebruiken zijn daardoor verschillende doelen.

Er bestaan wel einddata voor specifieke toepassingen. Zo moet elektriciteitsproductie met kolen in 2030 stoppen. Dat is geen einddatum voor alle kolengebruik, laat staan voor alle gas en olie. In de nieuwe antwoorden schrijft de minister dat aardgas in elk geval in 2040 en vermoedelijk tot 2050 een rol houdt.

Eerst alternatieven bouwen

Het kabinet wil voorkomen dat bedrijven en huishoudens hun energievoorziening verliezen voordat er een werkbaar alternatief is. Het energieplan noemt onder meer het volle stroomnet: een bedrijf kan niet zomaar van gas op elektriciteit overstappen als het geen extra stroomaansluiting krijgt.

Hoe lastig de opbouw is, bleek eerder uit ons onderzoek naar zeven gesubsidieerde waterstofprojecten, waarvan er vier zijn gestopt. De drie overgebleven projecten uit die ronde zijn volgens de kabinetsopgave nog niet operationeel. Die problemen maken de planning van alternatieven concreet; een subsidie of klimaatambitie levert op zichzelf nog geen vervangende energievoorziening op.

De keuze om afbouw te laten volgen op beschikbare alternatieven houdt tegelijk ruimte voor nieuwe gaswinning op de Noordzee. Volgens Van Veldhoven moet de Nederlandse productie dalen met het verbruik. Eigen winning moet in die tussenperiode de afhankelijkheid van import beperken.

De laatste gasgebruikers betalen ook mee

De afbouw kent bovendien een verdelingsvraag. Het energieplan waarschuwt dat netkosten over steeds minder gebruikers worden verdeeld als huishoudens en bedrijven hun gasaansluiting opzeggen. Vooral mensen die niet zelf kunnen beslissen over verduurzaming van hun woning kunnen dan met hogere kosten per aansluiting achterblijven.

Er zijn al maatregelen om een deel van de kosten eerder bij huidige gebruikers neer te leggen. Maar voor het ontmantelen van delen van het gasnet is volgens het plan nog niet beslist hoe de rekening moet worden verdeeld. In het plan schrijft het kabinet dat het voorstellen van de Autoriteit Consument en Markt afwacht. Wie wanneer van het gas af kan en wie voor het resterende net betaalt, vragen dus ook een planning.

Ook Europees geen einddata vooraf

Op COP31, van 9 tot en met 20 november in Antalya, wil Nederland verder bouwen aan de samenwerking van 57 landen die voortkwam uit de conferentie in Santa Marta. Het kabinet zoekt daarbij geen nieuw besluit waar alle klimaatverdragslanden mee moeten instemmen, maar uitvoering van bestaande afspraken.

Nederland bepleit ook een Europese routekaart voor minder fossiel gebruik. Aan dat pleidooi wil het kabinet op voorhand geen discussie over einddata verbinden. Het wil eerst voldoende andere EU-landen achter zo’n routekaart krijgen.