Wie rond een asielopvang wordt bedreigd, kan aangifte doen. Maar de politie kan uit haar registraties niet apart halen hoe vaak de verdachte deelnam aan een burgerwacht. Minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink wil daarvoor geen aparte registratiecode toevoegen.

Dat zou volgens hem te veel administratie vragen. Bovendien zijn er voor zover bekend geen signalen dat zulke misdrijven in grote aantallen voorkomen, schrijft hij. Een landelijk cijfer waarmee die omvang kan worden beoordeeld, geeft hij niet.

Bescherming vraagt meer dan een grens op papier

Lisa Westerveld en Barbara Kathmann van PRO vroegen om landelijk zicht op burgerwachten die intimideren, bedreigen of persoonsgegevens verspreiden om mensen bang te maken. Hun vragen gaan ook over vrijwilligers, gemeenteraadsleden en inwoners die zich niet meer vrij over opvang durven uit te spreken.

De minister trekt een duidelijke grens: een buurtwacht mag signaleren, maar niet voor eigen rechter spelen of met geweld dreigen. Voor optreden verwijst hij naar burgemeester, politie en Openbaar Ministerie. Het COA moet bewoners ondersteunen, ook bij aangifte. Rond een inspraakavond kunnen gemeenten bijvoorbeeld beveiliging, begeleiding en kleinere of besloten gesprekken organiseren.

Die maatregelen moeten mensen de ruimte geven om veilig te wonen, te werken en mee te praten. Zonder het gevraagde overzicht wordt echter niet zichtbaar hoe vaak deelnemers aan burgerwachten de grens overschrijden, of zulke zaken zich over gemeenten verspreiden en of de aanpak werkt. Dat gaat verder dan de vraag of één aangifte wordt onderzocht.

Lokaal was het risico wel concreet

De vragen noemen onder meer asielzoekers die in augustus op weg naar nachtopvang in Surhuisterveen werden tegengehouden. Van den Brink noemt dat onacceptabel, maar kan ook niet zeggen hoe vaak vergelijkbare incidenten zijn voorgekomen. De politie houdt daarvan geen overzicht bij, schrijft hij.

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de gemeente vóór die blokkade al een concreet veiligheidsrisico had vastgelegd. In een besluit van 22 juli over cameratoezicht bij de Surventohal beschreef de burgemeester eerdere ordeverstoringen en het risico op herhaling. Het toezicht moest ook bezoekers, medewerkers en opvangbewoners beschermen. Dat lokale risicobeeld maakt niet duidelijk wie aan een burgerwacht deelnam, maar laat wel zien dat de bescherming rond de opvang al langer aandacht vroeg.

Ook bij de patrouilles in Loosdrecht bleven aantallen meldingen en aangiften onbeantwoord. En in andere plaatsen loopt strafrechtelijk onderzoek naar intimidatie rond opvang. Afzonderlijke zaken kunnen dus wel worden onderzocht, terwijl het landelijke overzicht ontbreekt.

Van den Brink geeft evenmin een overzicht van meldingen over online oproepen die tot strafbare feiten door zulke groepen leiden. Hij verwijst naar bestaande regels voor platforms en plannen voor meer online bevoegdheden van de politie. Een manier om de gevraagde aantallen voortaan wél bij te houden, kondigt hij niet aan.