Het kabinet wil dat mensen beter geholpen worden door een overheid met minder ambtenaren. De bezuiniging loopt op tot €3,5 miljard per jaar vanaf 2035. Maar wanneer die betere dienstverlening is bereikt, is nog niet concreet en meetbaar vastgelegd. In nieuwe antwoorden verwijst staatssecretaris van Binnenlandse Zaken Eric van der Burg voor de verdere keuzes naar een plan dat in het voorjaar komt.
Mohammed Mohandis (PRO) vroeg wat de ingreep betekent voor belastinginning, zorgtoezicht en andere overheidstaken. Van der Burg verwacht dat eenvoudiger regels, gegevensdeling en slimmer werken betere dienstverlening met minder mensen mogelijk maken. Welke toezichthouders moeten inleveren en wat dat voor hun werk betekent, maakt hij nog niet duidelijk.
Minder personeel is eenvoudiger te tellen dan betere hulp
De Algemene Rekenkamer toetste op 12 november de plannen uit de kabinetsbrief van 26 oktober. Voor een kleinere rijksdienst zijn drie indicatoren genoemd: kosten, personeel en externe inhuur. De indicatoren voor minder regeldruk en betere ervaren dienstverlening zijn volgens de Rekenkamer nog niet concreet en meetbaar geformuleerd.
De kabinetsbrief noemt wel een richting: beoordelingen van mensen en bedrijven moeten laten zien of de dienstverlening verbetert. De monitor wordt stap voor stap ontwikkeld en het kabinet belooft daarover rond de jaarwisseling meer informatie. De Rekenkamer is positief over het concreter maken van doelen, maar houdt haar definitieve beoordeling aan tot de uitwerking klaar is.
Voor iemand die op hulp of een besluit wacht, is alleen een lager personeelsaantal geen bewijs dat het beter gaat. Daarvoor moet zichtbaar zijn of mensen sneller worden geholpen, beslissingen kloppen en hulp bereikbaar blijft. Zonder zulke afspraken kan de bezuiniging worden afgevinkt terwijl de beloofde verbetering nog niet goed te beoordelen is.
Ook de ambtelijke top miste concrete keuzes
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de ambtelijke top vóór publicatie zelf aandacht vroeg voor de publieke kant van het plan. Wij lazen de nu meegestuurde beslisnota's. Een nota van 5 oktober beschrijft dat in het overleg van de hoogste ambtenaren de verbinding met rechtsstatelijkheid en publieke waarden werd gemist. Ook vonden zij onvoldoende duidelijk wat de overheid minder, anders of niet meer zou gaan doen.
Een latere nota van 23 oktober noemt de brief een eerste richting voor de besparingen. De plannen per ministerie moeten in een meerjarige aanpak voor het eerste kwartaal van 2027 landen. In de gepubliceerde brief erkent Van der Burg bovendien dat de operatie niet met efficiënter werken alleen kan worden gerealiseerd. Er zijn ook inhoudelijke en personele ingrepen nodig.
De uitvoering moet wel overeind blijven
De Kamer heeft inmiddels gevraagd te voorkomen dat uitvoeringsorganisaties en toezichthouders hun taken niet meer goed kunnen doen. Van der Burg zegt met die aangenomen motie rekening te houden. Dat is voor mensen die afhankelijk zijn van de overheid wezenlijk: een besparing op het apparaat kan anders terugkomen als wachttijd, een gemiste controle of uitblijvende hulp.
Bij de Belastingdienst is de spanning tussen bezuinigingen en het werk dat blijft liggen al concreet. De dienst heeft te weinig capaciteit voor al het inningswerk, terwijl de jaarlijkse bezuiniging oploopt. Op de vragen daarover verwijst Van der Burg naar eerdere antwoorden van Financiën.
Voor zorgfraudebestrijding noemt hij juist extra geld: €10 miljoen in 2027, later oplopend tot €50 miljoen. Tegelijk wil het kabinet toezicht in het algemeen met minder mensen en budget uitvoeren. Een overzicht van de gevolgen per toezichthouder volgt volgens het nieuwe antwoord pas bij de verdere aanpak in het voorjaar.
Het doel om vanaf 2035 jaarlijks €3,5 miljard minder uit te geven staat daarmee al in de begrotingsplannen. De keuzes over welke taken verdwijnen en hoe betere dienstverlening aantoonbaar wordt, moeten nog verder worden uitgewerkt.
