Wie zes maanden zorgpremie achterloopt en bij het CAK wordt aangemeld, krijgt een hogere maandelijkse rekening. De opslag is bedoeld om mensen tot betalen aan te zetten. Maar wie al geld tekortkomt, houdt daardoor minder over om zijn oude schuld af te lossen. Het kabinet wil de opslag schrappen, maar mikt op 2029.

Op 1 oktober stonden volgens voorlopige cijfers van het CAK 204.383 volwassenen in deze regeling. Zij blijven verzekerd voor de basiszorg. Hun lopende premie betalen zij voortaan aan het CAK, dat het bedrag bijvoorbeeld op het loon of de uitkering kan laten inhouden. De achterstand bij de zorgverzekeraar blijft daarnaast bestaan.

Extra betalen, zonder je schuld af te lossen

De CAK-premie bedraagt dit jaar €172,70 per maand. Dat is 110 procent van de door de overheid geraamde gemiddelde zorgpremie. De opslag wordt dus niet berekend over ieders eigen polis, maar over een landelijke rekenbasis van €157 per maand.

Wat zit er in de hogere zorgpremie van 2026?
OnderdeelBedrag
Geraamde gemiddelde premie, per maand€157,00
Opslag van 10 procent, per maand€15,70
Te betalen aan het CAK, per maand€172,70
Opslag over twaalf maanden in deze regeling€188,40

De €188,40 is het verschil met die rekenbasis over een volledig jaar, niet automatisch met de premie die iemand daarvoor betaalde. De volledige CAK-premie betaalt de lopende verzekering. Er wordt niets mee afgelost op de oude schuld bij de verzekeraar.

Afschaffing aangekondigd, maar niet voor 2027

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de voorlichting over de afschaffing niet gelijk oploopt met de kabinetsplanning. De Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen schrijft in haar uitleg over de zorgverzekering in 2027 dat de opslag wordt afgeschaft, zonder daar een ingangsjaar bij te noemen. Het CAK meldt dat het kabinet van de opslag af wil, maar noemt de datum nog onbekend.

De Kamerstukken zijn concreter. Minister van Volksgezondheid Sophie Hermans noemt in antwoorden aan Don Ceder en Mirjam Bikker van de ChristenUnie 2029 als beoogd jaar. Een latere kabinetsbrief bevestigt dat voor 2028 nog geld is gereserveerd om de opslag op 10 procent te houden. Pas vanaf 2029 is volledige afschaffing voorzien. De benodigde wet is nog niet gewijzigd.

Wie nu zorgverzekeringen vergelijkt voor 2027, kan dus niet rekenen op het verdwijnen van deze opslag in januari. Het definitieve CAK-maandbedrag voor 2027 was bij onze controle op 12 november nog niet bekendgemaakt.

Een betaalprikkel voor mensen die niet kunnen betalen

Volgens het CAK ervaren burgers de opslag als een ‘boete op armoede’. Onderzoekers van AEF en Zorgvuldig Advies zetten in een eind 2023 afgerond onderzoek al vraagtekens bij de werking. Een hogere rekening kan alleen tot ander betaalgedrag leiden als iemand onder meer genoeg inkomen heeft en begrijpt wat er wordt gevraagd. Voor een belangrijk deel van de mensen in de regeling gaan die voorwaarden niet op. Dan blijven vooral extra kosten en stress over.

Het probleem zit daarmee in de opzet: dezelfde opslag moet mensen die niet willen betalen aansporen, maar treft ook mensen die niet kúnnen betalen. Hun een groter bedrag opleggen maakt geen extra inkomen vrij. Het geld voor die opslag kan niet worden gebruikt voor boodschappen, huur of aflossing.

Die spanning speelt vaker bij overheidsbeleid rond schulden. Ook bij ondernemers die achterlopen met hun coronabelastingschuld houdt het kabinet vast aan extra kosten als betaalprikkel, terwijl verlichting afhankelijk blijft van individuele hulp.

Waarom duurt afschaffen nog jaren?

De Zorgverzekeringswet schrijft nu een premie van minstens 110 procent voor. Die ondergrens moet veranderen. Hermans wil daarnaast regelen dat iemand bij aanmelding wordt overgezet naar de goedkoopste basispolis van de eigen verzekeraar, zonder vrijwillig eigen risico. Daarmee wil zij voorkomen dat het voordeliger wordt om in de CAK-regeling te blijven dan de eigen polis te betalen. Ook die ingreep vraagt wetgeving.

Voor dat traject noemde zij in juli ongeveer twee jaar. Het kabinet wil bovendien voorkomen dat mensen na een betalingsregeling opnieuw terugvallen. Wetgeving en hulp bij schulden kosten tijd, maar ondertussen loopt de opslag door. De mensen voor wie de hogere rekening geen oplossing biedt, blijven haar dus betalen zolang zij in de regeling zitten.

Niet iedereen hoeft op 2029 te wachten

Een betalingsregeling met de zorgverzekeraar kan nu al een einde maken aan de hogere premie. De verzekeraar meldt iemand dan af bij het CAK, waarna weer de gewone polispremie geldt. Ook een schuldregeling via hulpverlening of het volledig afbetalen van de verzekeringsschuld kan tot afmelding leiden. De gemeente kan helpen als er meer schulden zijn.

Dat is iets anders dan vrij kunnen overstappen. Bij een achterstand in de zorgpremie mag iemand zijn verzekering in beginsel niet opzeggen zolang de premie, rente en incassokosten niet zijn betaald; de verzekeraar kan een opzegging wel accepteren. Alleen een openstaande rekening voor het eigen risico valt niet onder dat verbod. Uit de hogere CAK-premie komen en naar een andere verzekeraar gaan zijn dus twee verschillende stappen.