De Verenigde Staten hebben op 9 oktober sancties tegen het Internationaal Strafhof als instelling aangekondigd. Tegelijk kwam er een algemene uitzondering waarmee de dagelijkse bedrijfsvoering voorlopig kan doorgaan. Die loopt af op 7 april 2027.
Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen verwelkomt de ruimte voor overleg met Washington. In nieuwe antwoorden aan SP-Kamerlid Sarah Dobbe verwijst hij naar het verslag van het Europese overleg van 12 oktober. Daarin staat dat gebruikelijke en noodzakelijke transacties voor het voortzetten of afwikkelen van activiteiten van het Hof zijn toegestaan.
Een uitzondering voor het Hof, niet voor iedereen eromheen
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de oorspronkelijke Amerikaanse tekst een belangrijke grens bevat die in die Nederlandse uitleg ontbreekt. De algemene uitzondering voor het Hof staat geen transacties toe met andere personen die zelf onder deze sanctieregels zijn geblokkeerd, tenzij daarvoor afzonderlijk toestemming bestaat.
De tekst noemt uitdrukkelijk betalingen voor salarissen, zorgverzekering, medische diensten, huur en gewone commerciële diensten. De beperking staat daar direct onder. Voor een werknemer met eigen sancties betekent de uitzondering voor de werkgever dus niet vanzelf dat diens salaris of zorgkosten onder dezelfde toestemming vallen.
Het gaat om betalingen waarop de Amerikaanse sanctieregels van toepassing zijn. De uitzondering is een toestemming binnen die regels; zij verplicht banken en andere bedrijven niet om diensten te blijven leveren.
| Wie of wat? | Wat is toegestaan? |
|---|---|
| Het Strafhof als organisatie | Gebruikelijke en noodzakelijke betalingen voor het voortzetten of afwikkelen van activiteiten, tot 7 april 2027. |
| Afzonderlijk gesanctioneerde personen | Niet gedekt door deze algemene uitzondering. Een andere uitzondering of aparte toestemming is nodig. |
Er zijn daarnaast afzonderlijke uitzonderingen voor onder meer communicatie, bedrijfssoftware, pensioenen en de verzorging van bepaalde gedetineerden. Ook die kennen voorwaarden. Zo mag een pensioenbetaling aan iemand met een geblokkeerde status onder de pensioenuitzondering alleen naar een geblokkeerde, rentedragende rekening in de Verenigde Staten.
Europa houdt zijn afweer achter de hand
Dobbe vroeg of Nederland binnen de EU wil pleiten voor inzet van de Europese afweerregeling tegen buitenlandse sancties, het zogenoemde Blocking Statute. Die kan Europese bedrijven bescherming bieden tegen de gevolgen van bepaalde buitenlandse sanctiewetten, onder meer door naleving ervan te verbieden en schadeverhaal mogelijk te maken.
Het verslag van 12 oktober beschrijft geen toepassing op deze sancties. Nederland vroeg de Europese Commissie te bevestigen dat de regeling klaarstaat als die nodig is om het Hof te beschermen. De Commissie deed dat. De komende maanden moeten volgens het verslag worden gebruikt voor overleg, het beperken van de schade en het vinden van verschillende dienstverleners.
Voor de onafhankelijkheid van het Hof telt ook die dagelijkse infrastructuur. Medewerkers moeten betaald kunnen worden en over hun werkmiddelen kunnen beschikken om misdrijven te onderzoeken en berechting mogelijk te maken. Anders kan financiële druk het werk raken waarop slachtoffers van oorlogsmisdrijven en andere internationale misdrijven zijn aangewezen.
Wanneer Europa zijn afweer daadwerkelijk inzet en welke verdere bescherming afzonderlijk gesanctioneerde medewerkers krijgen, vermeldt het verslag niet.