Opengebroken prullenbakken en opengetrokken vuilniszakken bezorgen grote steden extra opruimwerk. Het Rijk betaalt daar niet aan mee. Gemeenten moeten zelf met Verpact, de organisatie van verpakkingsproducenten, afspraken maken over oplossingen en vergoedingen. Minister van Klimaat en Groene Groei Stientje van Veldhoven-van der Meer wijst financiële verantwoordelijkheid van het Rijk af.
Zij wil ook geen actueel kostenoverzicht voor Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht laten maken. Dat is aan de gemeenten, antwoordt ze op vragen van Daniël van den Berg van JA21. Hoeveel van het eerder aangekondigde geld voor de aanpak inmiddels is besteed en waar het terechtkwam, maakt haar antwoord niet duidelijk.
Nieuwe voorzieningen betalen is iets anders dan de rekening overnemen
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat Verpacts eigen uitvoeringsplan een duidelijke grens trekt. De organisatie financiert nieuwe inlevervoorzieningen en donatiebakken. Maar het repareren van openbare afvalbakken, extra ledigingen en handhaving na het plaatsen van voorzieningen vallen volgens dat plan buiten de aanpak van Verpact. Die werkzaamheden blijven bij de gemeente.
Dat onderscheid is belangrijk voor de gemeentekas. Een nieuwe inleverautomaat kan helpen voorkomen dat flesjes in een prullenbak belanden. Hij betaalt niet vanzelf de reiniger die vandaag verspreid afval moet opruimen. De verwijzing naar samenwerking met Verpact biedt gemeenten dus geen garantie dat hun extra kosten volledig worden vergoed.
| Onderdeel | Verdeling in het plan |
|---|---|
| Nieuwe inlevervoorzieningen | Verpact financiert de aanleg en benodigde voorzieningen. |
| Donatiebakken en -ringen | Verpact financiert de voorziening; gemeente verzorgt plaatsing, beheer en schoonmaak. |
| Reparaties, extra legen en handhaving na plaatsing | Blijven gemeentelijke werkzaamheden, buiten de genoemde aanpak van Verpact. |
Miljoenen geraamd, geen nieuwe afrekening
Onderzoeksbureau IPR Normag raamde in april 2025 de extra kosten voor de vier grote steden samen op ongeveer 9,4 miljoen euro per jaar. Het bureau onderzocht de situatie in Rotterdam en rekende die door naar de andere steden, met aanvullende gegevens over het ophalen van vuilniszakken in Amsterdam. Het is een eerste raming, geen vastgestelde afrekening over 2026.
Verpact betaalt al wel voor verpakkingsafval. De organisatie meldde in april dat Amsterdam jaarlijks 9,4 miljoen euro ontvangt voor onder meer wegwerpplastic, huishoudelijke verpakkingen en afval uit openbare prullenbakken. Ook betaalde Verpact naar eigen zeggen de ontwikkeling van een nieuwe prullenbak. De organisatie meldde daarnaast de eerste tweehonderd exemplaren voor een proef te financieren.
Die bestaande bijdrage aan Amsterdam en de kostenraming voor vier steden zijn toevallig ongeveer even hoog, maar gaan over andere werkzaamheden en gebieden. Ze kunnen niet tegen elkaar worden weggestreept. Het nieuwe antwoord laat niet zien welk deel van de extra opruimkosten na vergoedingen bij de gemeenten overblijft.
Minder blikjes op straat lost de verdelingsvraag niet op
Het statiegeldsysteem heeft ook aantoonbare voordelen. De minister wijst op een landelijke afname van ruim 70 procent van flesjes en blikjes in het zwerfafval. De overlast rond opengebroken bakken concentreert zich volgens de evaluatie op drukke plekken in grote steden. De bestaande metingen laten niet zien hoeveel ander afval door het doorzoeken van bakken op straat belandt.
Voor bewoners tellen zowel een schonere straat als de kosten om die schoon te houden. Producenten zijn verantwoordelijk voor het statiegeldsysteem; gemeenten moeten de openbare ruimte onderhouden. Het kabinet laat de financiële grens tussen die twee bij de onderhandelingstafel van gemeenten en Verpact. Een toezegging om het resterende gat te dichten doet de minister niet.