Oekraïne heeft meer geld nodig om zich tegen Rusland te verdedigen en de overheid draaiende te houden. Het particuliere initiatief The Russian Transfer wil daarom ongeveer 210 miljard euro aan bevroren Russische centralebanktegoeden onder Europees beheer brengen. De EU zou daarbij ook de verplichting overnemen om Rusland later terug te betalen.
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat het plan nog een financiële toezegging bevat: de EU zou lidstaten en financiële instellingen vergoeden voor schade die rechtstreeks door de verplichte overdracht ontstaat. De conceptregeling van 22 september noemt daarbij uitdrukkelijk Russische vergeldingsmaatregelen, zoals beslaglegging en het niet nakomen van betalingsverplichtingen.
Een rekening die met het geld meeverhuist
Een groot deel van de Russische tegoeden wordt bewaard bij Euroclear in België, een bedrijf dat financiële transacties afwikkelt. Door de bevriezing kan Rusland niet over dat geld beschikken. Euroclear houdt wel een financiële verplichting tegenover Rusland.
Het transferplan verplaatst zowel de tegoeden als die verplichting naar de EU. Daarnaast zouden België, Euroclear en andere betrokken partijen aanspraak krijgen op vergoeding van verliezen die voldoende samenhangen met de overdracht. Het gaat om de schade die na andere vergoedingen overblijft. Ontvangers moeten hun schade beperken en mogen dezelfde schade niet twee keer vergoed krijgen.
De voorgestelde vergoeding kent geen financieel plafond in de conceptregeling. De initiatiefnemers noemen de risico’s klein. De Nederlandse regering geeft in haar nieuwe antwoord geen eigen berekening van de mogelijke kosten of het Nederlandse aandeel daarin.
Ministers wachten op Europees voorstel
Minister van Financiën Eelco Heinen en minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen vinden het initiatief onvoldoende uitgewerkt om het goed te kunnen beoordelen. Zij willen een formeel voorstel van de Europese Commissie afwachten en dan de juridische houdbaarheid, financiële risico’s en verdeling van de lasten beoordelen.
Dat antwoorden zij op vragen van CDA-Kamerleden Maes van Lanschot, Harmen Krul en Inge van Dijk. Het kabinet zegt dat geen enkele lidstaat onevenredige risico’s mag dragen. Welke uitwerking in het particuliere plan nog ontbreekt en hoe groot een Nederlandse verplichting kan worden, maken de ministers niet concreet.
Oekraïne krijgt door de verhuizing nog geen geld
De overdracht zelf is nog geen betaling aan Oekraïne. Ook volgens de conceptregeling blijft de Russische aanspraak op de tegoeden bestaan. Voor verder gebruik van het geld is een afzonderlijk Europees besluit nodig.
Intussen heeft de EU al een lening van 90 miljard euro voor Oekraïne in 2026 en 2027 geregeld. Die wordt gefinancierd door op de kapitaalmarkt te lenen, met de EU-begroting als waarborg. Dat is een andere geldstroom dan het verplaatsen van Russische rekeningen.
Oekraïne heeft steun nodig door een oorlog die Rusland is begonnen. Europese samenwerking kan voorkomen dat België alleen de financiële gevolgen van het tegoedenplan draagt. Maar een gezamenlijke vergoeding verplaatst de rekening naar de EU; zij laat die niet verdwijnen.