De auto's van de rijksoverheid zijn nog niet getoetst aan de recente AIVD-adviezen over spionage via moderne voertuigen. Dat geldt ook voor het wagenpark waaruit het vervoer van bewindspersonen komt. De ministers noemen geen opdracht of termijn om die toets alsnog uit te voeren. Bij de keuze van toekomstige dienstauto's kunnen de adviezen worden meegewogen.
Dat schrijven minister van Binnenlandse Zaken Pieter Heerma en minister van Infrastructuur en Waterstaat Vincent Karremans na vragen van Robin van Leijen (D66). De AIVD publiceerde zijn waarschuwing op 30 september. De dienst richt het advies nadrukkelijk ook op hoogwaardigheidsbekleders en mensen met gevoelige informatie binnen de overheid.
Niet alleen wat je in de auto zegt
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de bestaande regel over vertrouwelijke gesprekken maar een deel van de in de brochure beschreven risico's afdekt. Wij vergeleken de AIVD-publicatie met de beveiligingsregels waarnaar de ministers verwijzen. De brochure gaat ook over camera's buiten de auto, reisbestemmingen, ingebouwde navigatie en gegevens uit een gekoppelde telefoon.
Een bestuurder kan dus zwijgen en toch gegevens achterlaten. Het navigatiesysteem kan een bezoekadres bewaren. De auto kan locatiegegevens doorgeven. Een gekoppelde telefoon kan informatie beschikbaar maken aan systemen in het voertuig. De AIVD adviseert onder meer geen voertuig met een externe camera te gebruiken voor een reis naar een gevoelige locatie.
Voor risico's via gps, de internetmodule van de auto en laadpalen geeft de dienst geen eenvoudige instelling waarmee de gebruiker ze kan wegnemen. Het advies is het gebruik van de auto af te wegen tegen de bestemming en het doel van de reis. Dat vraagt om een keuze over het voertuig en de rit, naast voorzichtig gedrag van de inzittende.
Een gespreksregel vervangt geen toets van de auto
De ministers wijzen op bestaande beveiligingsregels en het handboek voor bewindspersonen. Voor het bespreken van staatsgeheime informatie is een extra beveiligde omgeving vereist; een gewone dienstauto is dat volgens hen in beginsel niet. Die bescherming is belangrijk, maar beantwoordt niet welke camera-, locatie- en telefoonrisico's in de gebruikte auto's zitten.
Ook gegevens buiten een staatsgeheim gesprek kunnen waardevol zijn voor een buitenlandse inlichtingendienst. Waar iemand naartoe rijdt en welke apparaten met de auto verbonden zijn, kan informatie opleveren over contacten en activiteiten. Wie overheidsauto's selecteert en inzet, heeft daarom een verantwoordelijkheid die een inzittende niet met alleen zwijgen kan overnemen.
Daarbij telt de hele gegevensketen. Volgens de AIVD kunnen behalve de fabrikant ook dealers, onderhoudsbedrijven en clouddiensten toegang krijgen tot voertuigdata. Het onderscheid tussen gegevens meten, bewaren en toegankelijk maken speelde eerder in onze berichtgeving over de uitleg over patiëntgegevens uit verbonden meetapparatuur. Bij de auto gaat het juist ook om informatie die tijdens normaal gebruik ongemerkt ontstaat.
Geen datum voor controle van bestaande auto's
De openbare antwoorden bevatten geen bevestiging van concrete spionagegevallen via voertuigen. De AIVD doet daarover publiek geen uitspraken. Het vastgestelde gat is de ontbrekende toets aan deze nieuwe adviezen, niet het bewijs dat rijksauto's zijn gehackt.
Op de vraag of het bestaande wagenpark alsnog wordt getoetst, volgt alleen de mogelijkheid om de adviezen bij toekomstige selectie te betrekken. Welke auto's nu aanpassing of een andere inzet nodig hebben, blijft daarmee in deze antwoorden onbeantwoord.

