De Amsterdamse politie gebruikt drones om automobilisten te betrappen die een rood kruis boven de snelweg negeren. Een bewijsfoto kan veel langer in een politiearchief blijven staan dan de afhandeling van de overtreding duurt. Volgens de minister wordt de foto na vijf jaar uit de dagelijkse systemen verwijderd en in een afgeschermd archief bewaard.

Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat die archivering nog eens vijf jaar kan duren. We vergeleken de uitleg van minister van Justitie en Veiligheid David van Weel met de Wet politiegegevens. Daarin is ‘verwijderen’ iets anders dan vernietigen: na verwijdering uit de systemen voor het dagelijkse politiewerk volgt een aparte bewaartermijn voor klachten en verantwoording. De beschreven werkwijze kan daardoor op tien jaar uitkomen. De wet verplicht wel tot eerdere vernietiging zodra de gegevens niet meer nodig zijn voor het dagelijkse politiewerk.

Een foto van het kenteken

De controles begonnen in september. Een agent kijkt via de drone mee en maakt een foto zodra hij een overtreding ziet. Volgens Van Weel fotografeert de politie hierbij de achterkant van het voertuig met het kenteken, niet het gezicht van de bestuurder of passagiers. De agent noteert zelf het kenteken, de plaats en de overtreding. Het dossier gaat vervolgens naar het Openbaar Ministerie.

In antwoord op vragen van Peter van Duijvenvoorde van Forum voor Democratie beschrijft de minister wat er daarna met de foto gebeurt.

Bewaring van een bewijsfoto volgens de beschreven werkwijze, zolang eerdere vernietiging niet verplicht is
PeriodeGebruik van de foto
Eerste jaarDirect toegankelijk voor afhandeling van de overtreding.
Daarna vier jaarAlleen in te zien met een gerichte zoekopdracht.
Na verwijdering uit de dagelijkse systemen: nog vijf jaarAfgeschermd bewaard voor klachten en verantwoording, daarna vernietigd volgens de wettelijke hoofdregel.

De laatste vijf jaar zijn dus geen verlenging van de gewone toegang voor agenten. Het doel is dat later nog kan worden nagegaan wat de politie heeft gedaan. Dat beschermt ook mensen die over het optreden klagen. Maar voor de bewaartermijn maakt het verschil: een verkeersfoto is na vijf jaar niet uit het bezit van de politie verdwenen.

Voor een per ongeluk gemaakte foto waarop geen overtreding zichtbaar is, geldt volgens de minister een veel kortere termijn: vernietiging binnen 28 dagen. Dat gebeurt handmatig, niet automatisch.

Geen camera die alles blijft opnemen

Deze werkwijze bestaat uit losse foto’s van geconstateerde overtredingen, niet uit het voortdurend opslaan van alle passerende auto’s. Van Weel zegt dat de drone geen gezichten of kentekens automatisch herkent en niet op andere politiebestanden is aangesloten. Een agent beslist wat een overtreding is.

De politie zet het middel volgens de minister in als controle langs de weg gevaarlijk of praktisch onmogelijk is. Er waren drie Amsterdamse testmomenten. Bij de laatste zijn vijf overtredingen vastgelegd in een proces-verbaal. De werkwijze is met andere politie-eenheden gedeeld; een landelijk invoeringsbesluit meldt de minister niet.

Een oude privacytoets, geen aparte nieuwe beoordeling

Van Weel verwijst voor de privacybescherming naar een algemene beoordeling van politiedrones uit 2022 en een afwegingskader uit 2024. Voor deze verkeerscontroles is geen aparte beoordeling van de inbreuk op grondrechten gedaan. Volgens hem is die niet nodig omdat de controles geen min of meer volledig beeld van bepaalde aspecten van iemands persoonlijke leven geven.

De Wet politiegegevens kijkt bij een privacytoets naar het risico voor mensen, waaronder het gebruik van nieuwe technologie. Zo’n toets moet vooraf bij waarschijnlijk hoge risico’s; bij veranderde risico’s moet de politie zo nodig opnieuw toetsen. De antwoorden maken niet concreet hoe de beoordeling uit 2022 op deze toepassing is betrokken.

Drones worden overigens ook zonder verdenking van een strafbaar feit gebruikt, schrijft Van Weel in een afzonderlijk antwoord aan Pepijn van Houwelingen, eveneens van Forum voor Democratie. Hij noemt het in kaart brengen van ongevallen, drukte bij evenementen en de beveiliging van risicovolle gebouwen. De politie beschikt daarmee over een camera vanuit de lucht voor meer taken dan alleen opsporing.