Particuliere klinieken bieden gezondheidschecks aan voor mensen die geen klachten hebben, maar willen weten hoe gezond ze zijn of hoe ze gezond ouder kunnen worden. Volgt daarna medisch noodzakelijk onderzoek of een behandeling, dan kan de basisverzekering die zorg vergoeden. Hoeveel vervolgzorg zo ontstaat, weet het ministerie van Volksgezondheid niet.
Minister Sophie Hermans schrijft dat in haar antwoord van 29 september aan Kamerlid René Claassen van Groep Markuszower. Hij vroeg naar commerciële gezondheidschecks en zogenoemde longevity-klinieken, die zich richten op langer gezond leven. Hermans noemt geen aantallen patiënten of kosten van de zorg die op zulke checks volgt.
Dezelfde vraag lag er in 2020 al
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat dit gebrek aan overzicht al eerder aan de Kamer is gemeld. In een nota uit oktober 2020 schreef VWS dat het niet systematisch bijhield hoeveel mensen na een preventief gezondheidsonderzoek naar een arts gingen en hoeveel vervolgonderzoek of doorverwijzingen daaruit voortkwamen. Het ministerie wilde eerder onderzoek van kennisinstituut Nivel herhalen.
Zes jaar later antwoordt Hermans opnieuw dat er geen cijfers bekend zijn over de omvang van vervolgzorg na particulier betaalde onderzoeken. Een actueel overzicht geeft zij niet. Daardoor blijft buiten beeld hoeveel werk en geld die onderzoeken de gewone zorg opleveren of kosten.
De oudere onderzoeken wezen niet op een grote extra zorgvraag. Volgens de nota uit 2020 zagen huisartsen in een onderzoek uit 2016 jaarlijks ongeveer drie tot elf patiënten naar aanleiding van een gezondheidstest. Dat had weinig effect op het aantal consulten. Ook later onderzoek vond destijds weinig extra zorggebruik. Die uitkomsten beschrijven de markt van toen.
De test en de behandeling zijn twee verschillende rekeningen
De vergoeding voor noodzakelijke vervolgzorg is geen bijzondere gunst aan klanten van een privékliniek. Of iemand zorg nodig heeft, hangt af van de medische situatie. Zelf voor een eerste test betalen neemt het recht op verzekerde zorg niet weg. Omgekeerd geeft de uitslag van een particuliere test geen automatisch recht op ieder gewenst vervolgonderzoek.
Zorgverzekeraar ONVZ maakt dat onderscheid ook in zijn vergoedingen voor 2026: een algemene gezondheidscheck zonder klachten valt niet onder de basisverzekering. Wordt iets gevonden waarvoor behandeling nodig is, dan kan die behandeling er wel onder vallen. Sommige aanvullende verzekeringen betalen een deel van de check zelf.
Ook preventie is niet volledig uitgesloten van het basispakket. Volgens Zorginstituut Nederland kan hulp bij bijvoorbeeld stoppen met roken of medisch noodzakelijke begeleiding bij overgewicht onder voorwaarden verzekerd zijn. Een behandeling die uitsluitend natuurlijke veroudering bij gezonde mensen moet tegengaan, wordt volgens Hermans niet uit de basisverzekering betaald.
Controle op de aanbieder vervangt geen overzicht
Hermans vindt aanscherping van de regels voor commerciële longevity-zorg niet nodig. Zij wijst op bestaande kwaliteitseisen en het toezicht van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. De inspectie controleert onder meer of aanbieders testuitslagen juist uitleggen en cliënten goed informeren.
Dat toezicht beantwoordt een andere vraag dan hoeveel vervolgzorg alle particuliere checks samen veroorzaken. Noodzakelijke zorg hoort bereikbaar te blijven, ongeacht waar een eerste uitslag vandaan komt. Voor het bewaken van het gezamenlijke zorgbudget is daarnaast inzicht nodig in wat commerciële onderzoeken eraan toevoegen: tijdige behandeling, onnodig onderzoek of allebei. Die balans kan de minister met haar huidige cijfers niet opmaken.