Wie zonder toestemming intieme beelden van zichzelf terugziet op internet, kan juridische hulp nodig hebben. Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid Claudia van Bruggen wijst op bestaande mogelijkheden voor slachtoffers. Zij antwoordt op vragen van D66-Kamerleden Joost Sneller en Hanneke van der Werf over ernstig online seksueel misbruik.
Alle slachtoffers kunnen volgens Van Bruggen kosteloos terecht bij Slachtofferhulp Nederland voor emotionele, praktische en juridische ondersteuning. Een advocaat die iemand persoonlijk bijstaat in een zaak valt onder andere voorwaarden. Dat verschil bepaalt of iemand ook zonder toets op inkomen en vermogen juridische bijstand krijgt.
De koppeling met het Schadefonds maakt verschil
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de algemene verwijzing naar gratis hulp niet voor iedere vorm van online misbruik dezelfde toegang tot een advocaat oplevert. Wij vergeleken de antwoorden met de actuele uitleg van de Raad voor Rechtsbijstand en het Schadefonds Geweldsmisdrijven.
De bijzondere regeling voor een gratis slachtofferadvocaat is gekoppeld aan ernstige gewelds- en seksuele misdrijven en de voorwaarden voor een uitkering uit het Schadefonds. Een slachtoffer hoeft zo'n uitkering niet eerst te hebben aangevraagd of ontvangen. Het gaat erom of de zaak daarvoor in aanmerking komt.
Het Schadefonds legt uit dat alleen het zonder toestemming maken of verspreiden van seksueel beeldmateriaal niet genoeg is voor een tegemoetkoming, ook bij ernstige psychische klachten. Er zijn belangrijke verschillen per situatie. Het maken van seksueel beeldmateriaal van een minderjarige valt wel binnen het bereik van het fonds. Ook seksuele afpersing kan in bepaalde gevallen meetellen. De overige voorwaarden blijven gelden.
De Raad voor Rechtsbijstand heeft bovendien eigen beleid voor slachtoffers van zedenmisdrijven: daarbij neemt de Raad aan dat zij voor een uitkering in aanmerking komen. De uitvoeringsregels moeten dus in samenhang worden bekeken. Alleen het woord ‘online’ zegt niet welke route voor een slachtoffer openstaat.
Geen eigen bijdrage betekent niet altijd geen inkomenstoets
Wie niet aan de bijzondere voorwaarden voldoet, kan volgens Van Bruggen onder omstandigheden via de gewone gesubsidieerde rechtsbijstand alsnog een advocaat krijgen zonder eigen bijdrage. Dan worden inkomen en vermogen wél beoordeeld. Voor die route kan iemands financiële positie dus doorslaggevend zijn.
Ook vervolging hoeft niet altijd al te zijn begonnen. De wet noemt die eis bij de bijzondere slachtofferregeling, maar de Raad hanteert sinds 2016 ruimer beleid. Volgens de actuele uitvoeringsregel kan de advocaat al bij de aangifte worden ingeschakeld als de verdachte bekend is. Zo kan hulp eerder beginnen dan het strafproces.
Voor een slachtoffer is het verschil concreet: gratis advies bij Slachtofferhulp, een advocaat zonder financiële toets en een advocaat na een inkomenstoets zijn verschillende vormen van hulp. Dat ergens gratis ondersteuning bestaat, beantwoordt nog niet of een slachtoffer ook zelf een advocaat kan krijgen.
Nog geen besluit om de regeling te verruimen
Sneller en Van der Werf vragen om gelijke toegang tot een kosteloze advocaat bij online en fysiek seksueel geweld. Van Bruggen zegt met de Raad te gaan bekijken welke vormen van misbruik onder de bestaande regels vallen en welke veranderingen in wet of uitvoering wenselijk zijn. Zij noemt daarbij ook uitvoerbaarheid en kosten.
Een verruiming is nog niet besloten. De antwoorden geven evenmin een planning voor dat overleg of een overzicht van de vormen van online misbruik waarvoor de toegang nu tekortschiet.
