Supermarkten werken aan winkels die bij grote uitval open kunnen blijven. Maar een noodwinkel heeft meer nodig dan een generator: er moet eten zijn, mensen moeten het kunnen bereiken en afrekenen moet blijven werken. Bij een langdurige verstoring telt ook hoe mensen na de eerste dagen aan eten komen.
Supermarktketens bespreken met brancheorganisatie CBL en het ministerie van Landbouw hoe zij zulke winkels kunnen organiseren. BNR meldde op 31 oktober, op basis van het Financieele Dagblad, dat concurrerende ketens in een gebied samen een filiaal open zouden kunnen houden. Een noodaggregaat moet daarbij helpen. Het gaat om voorbereiding op een noodsituatie.
Waarom het onderzoek op acht dagen uitkomt
Onderzoekers van Clingendael en het Erasmus Commodity and Trade Center adviseerden in september om de beschikbare voorraad houdbaar eten bij huishoudens van drie naar acht dagen te vergroten. Een alternatief is die extra voorraad dicht bij bewoners te bewaren, bijvoorbeeld in supermarkten of distributiecentra.
Die acht dagen komen uit een scenario met ernstig verstoorde voedseldistributie. De onderzoekers rekenen daarin met drie dagen eten thuis en daarna circa zes dagen uit bestaande winkel- en distributievoorraden. Als nieuwe aanvoer pas na veertien dagen op gang komt, blijven er vijf dagen over. Vandaar het advies om vijf extra dagen te overbruggen. Het is een scenario voor een zware crisis, geen voorspelling voor iedere cyberaanval.
Het kabinet heeft dat advies nog niet omgezet in een nieuw huishoudadvies. Staatssecretaris Silvio Erkens schreef op 18 september dat hij extra voorraden bij supermarkten en distributiecentra verder wil onderzoeken. Hoe dat in de praktijk moet worden georganiseerd, vroeg volgens hem om aanvullend onderzoek.
Drie dagen thuis, landelijk voedselplan in 2027
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat in de openbare plannen nog niet is uitgewerkt hoe de extra voedselvoorraad van het onderzoeksadvies beschikbaar moet komen. We legden het voedselonderzoek naast de kabinetsreactie en de nieuwste crisisbrief. De campagne Denk vooruit houdt het intussen op een eigen noodvoorraad voor de eerste 72 uur.
Ook het landelijke plan voor voedselzekerheid is nog in voorbereiding. Minister David van Weel meldde op 6 november dat dit naar verwachting begin 2027 naar de Kamer komt. Dat plan moet de verantwoordelijkheden en maatregelen bij een voedselcrisis vastleggen. De algemene crisisorganisatie bestaat al; de nieuwe afspraken moeten de voedselvoorziening verder voorbereiden.
Stroom in de winkel is nog geen werkende pinverbinding
Naast de voorraad speelt betalen. Een noodgenerator kan stroom leveren aan een winkel, maar herstelt geen uitgevallen verbinding met de bank. Het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer, waarin onder meer banken en winkeliers samenwerken onder voorzitterschap van De Nederlandsche Bank, riep in juni op om uitgestelde pinbetalingen als noodvoorziening in te voeren.
Daarbij bewaart de betaalterminal transacties tijdelijk en verstuurt hij ze zodra de verbinding terug is. Dat vergt aanpassingen aan systemen en afspraken over wie het verlies draagt als een betaling later niet lukt. Een open noodwinkel biedt dus niet vanzelf de gewone betaalmogelijkheden.
Het bestaande advies voor huishoudens is om voor drie dagen uitval ongeveer €70 per volwassene en €30 per kind aan contant geld achter de hand te hebben. Winkeliers krijgen het advies om voldoende wisselgeld en andere terugvalmogelijkheden te regelen.
Voor mensen met weinig geld, weinig opslagruimte of een beperkte mobiliteit is alleen een oproep om thuis meer in te slaan geen volledige oplossing. Het voedselonderzoek noemt daarom nadrukkelijk winkels en distributiecentra als mogelijke plek voor voorraden voor mensen die zelf geen noodvoorraad kunnen aanschaffen. In de verdere uitwerking moet blijken wie die voorraad betaalt, beheert en bereikbaar maakt.
