Elon Musk wil krachtige computers voor kunstmatige intelligentie in een baan om de aarde laten draaien. De Utrechtse hoogleraar Jan Broersen betwijfelt of dat haalbaar is. Hij schreef maandag op X dat het vacuüm juist isoleert en dat warmte daar alleen via straling weg kan. Dat zulke datacenters er tijdens ons leven komen, acht hij uiterst onwaarschijnlijk.
Musk antwoordde dinsdag: ‘You are fully retarded’, oftewel ‘je bent volkomen achterlijk’. Een inhoudelijke uitleg gaf hij in die reactie niet. Broersen is aan de Universiteit Utrecht hoogleraar in logische methoden voor kunstmatige intelligentie, met een achtergrond in wiskunde, logica en informatica.
Een koude ruimte is geen koude lucht
Een computer wordt warm als hij rekent. Op aarde kunnen luchtstromen en koelinstallaties die warmte afvoeren. Rond een satelliet is vrijwel geen lucht. Een ventilator die naar buiten blaast, helpt daar dus niet.
De warmte moet naar panelen die haar als infraroodstraling uitstralen. Ruimtevaartorganisatie NASA beschrijft hoe daarvoor onder meer warmtegeleidende onderdelen en vloeistofcircuits worden gebruikt. Het koeloppervlak moet zijn warmte goed kwijt kunnen, terwijl zonlicht en de aarde de satelliet ook kunnen opwarmen. De stand van de panelen en hun materiaal doen er daarom toe.
Broersen benoemt dus terecht dat de warmte niet met buitenlucht verdwijnt. Dat maakt koeling een ontwerpprobleem, geen natuurkundige onmogelijkheid. Satellieten worden al lang met straling gekoeld. Hoe gunstig dat voor een datacenter uitpakt, hangt af van het hele systeem: hoeveel warmte de computers produceren, hoe warm de koelpanelen mogen worden en hoeveel oppervlak nodig is.
SpaceX schrijft zelf dat grotere koelpanelen nodig zijn
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat SpaceX de beperking waarover de ruzie gaat zelf uitdrukkelijk beschrijft. We vergeleken de berichten met de technische toelichting in het Europese beursprospectus van 5 juni. Daarin staat dat warmte in de ruimte via straling moet worden afgevoerd. De rekensatellieten hebben volgens het bedrijf aanzienlijk grotere koelpanelen nodig dan de communicatiesatellieten van Starlink.
SpaceX rekent op ervaring met Starlink en noemt onder meer koelcircuits en speciale coatings als oplossing. Het bedrijf stelt dat het de moeilijkste onderdelen al heeft opgelost en ziet vooral het opschalen als resterende uitdaging. In datzelfde prospectus waarschuwt het dat de plannen op commerciële schaal nog onbewezen zijn en uiteindelijk kunnen mislukken. Dat is een risico voor investeerders, geen vaststelling dat het ontwerp niet werkt.
Ook Musk zelf heeft het belang van koelpanelen eerder besproken. In een interview met de Dwarkesh Podcast op 5 februari legde hij uit dat hogere bedrijfstemperaturen kleinere radiatoren mogelijk maken. Het beeld dat hij niet weet dat warmte in de ruimte moet worden uitgestraald, klopt dus evenmin.
Een proef is er al, een goedkoop megadatacenter nog niet
Broersens voorspelling dat zulke datacenters er waarschijnlijk nooit komen, gaat verder dan zijn uitleg over het vacuüm kan dragen. Het Amerikaanse Starcloud meldt dat zijn satelliet Starcloud-1 in november 2025 met een krachtige Nvidia H100-rekenchip is gelanceerd. In december zou daarop het kleine taalmodel nanoGPT zijn getraind. Dat is een door het bedrijf gemelde rekenproef, geen groot commercieel datacenter.
Juist dat verschil verdwijnt gemakkelijk in de discussie. Een chip werkend krijgen in een satelliet beantwoordt een andere vraag dan duizenden of miljoenen chips betrouwbaar en goedkoper laten rekenen dan op aarde. Daarvoor tellen ook lanceringen, stroomvoorziening, verbindingen en de vervanging van defecte apparatuur mee.
De belofte heeft een concreet publiek belang. Datacenters vragen veel stroom en kunnen water gebruiken voor hun koeling. Het Bericht onderzocht eerder hoe het watergebruik achter de elektriciteit van datacenters buiten de Nederlandse rapportage blijft. Rekenen met zonne-energie in de ruimte zou zulke lasten kunnen verminderen, maar een werkende proef toont nog niet aan hoeveel.
Musk voorspelde in februari dat de ruimte binnen dertig tot zesendertig maanden de economisch aantrekkelijkste plek voor zulke rekenkracht wordt. De toets is daarmee niet of een computer in de ruimte kan werken. De toets is of zijn bedrijven die kostenbelofte waarmaken, met de koelpanelen en alle andere apparatuur erbij.