Jarenlang een lage hypotheekbetaling, en dan ineens een veel duurder renteaanbod van de bank. Dat gebeurt wanneer de afgesproken rentevaste periode eindigt. De lening loopt door, maar de oude rente vervalt. Wie nog moet aflossen op een hypotheek die rond 1% rente kost, krijgt bij dezelfde nieuwe rente een grotere stijging dan iemand die al 3% betaalde.
De Nederlandsche Bank (DNB) publiceert vandaag onderzoek naar die overgang. Voor de onderzochte huishoudens met een variabele rente of een renteherziening vóór eind 2028 komt de doorsnee stijging uit op €150 bruto per maand. Een kwart komt boven €300 uit. DNB baseert de analyse op ongeveer 755.000 huishoudens met voldoende beschikbare gegevens. Dat zijn geen bedragen voor alle huiseigenaren.
Van 1% naar 4%: ruim €365 extra bij dezelfde schuld
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt hoe groot het verschil tussen oude renteafspraken kan zijn. Wij rekenden met steeds dezelfde resterende schuld van €250.000, nog twintig jaar aflossen en een nieuwe rente van 4%. Het gaat om een annuïteitenhypotheek: de maandbetaling bestaat uit rente en aflossing en blijft bij een gelijkblijvende rente hetzelfde.
| Oude rente | Oude betaling | Bij 4% | Extra |
|---|---|---|---|
| 1% | €1.150 | €1.515 | €365 |
| 2% | €1.265 | €1.515 | €250 |
| 3% | €1.386 | €1.515 | €128 |
De stap vanuit 1% kost in dit voorbeeld bijna drie keer zoveel extra per maand als de stap vanuit 3%. De rente verviervoudigt, de volledige maandbetaling stijgt met ongeveer 32%. Dat verschil komt doordat een deel van de betaling al aflossing was. Door de hogere rente gaat meer van het maandbedrag naar de bank en minder naar het terugbetalen van de schuld.
De 4% is een rekentarief, geen voorspelling voor het moment waarop jouw afspraak afloopt. De voorbeelden laten belastingvoordeel, verzekeringen en andere kosten buiten beschouwing.
Aflossingsvrij komt de rentestap harder aan
Bij een aflossingsvrij leningdeel van €250.000 stijgt alleen de maandelijkse rente van ongeveer €208 bij 1% naar €833 bij 4%. Dat is €625 extra per maand. Tijdens de looptijd wordt op dat leningdeel niet afgelost; de schuld van €250.000 blijft bestaan.
Of er hypotheekrenteaftrek is, hangt af van de lening en de fiscale voorwaarden. Het belastingvoordeel kan de netto stijging beperken, maar de aflossing zelf is geen aftrekpost. Het verschil tussen de bankbetaling en de belastingteruggave staat uitgelegd bij hypotheekrenteaftrek en maandlasten op Geldmens.
De laagste rente is niet altijd het grootste betaalprobleem
De oude rente bepaalt de sprong, maar niet hoeveel een huishouden kan dragen. Volgens DNB lijken de meeste onderzochte huishoudens de stijging te kunnen opvangen. Iemand met veel spaargeld en een hoger salaris kan een grotere stijging opvangen dan iemand die minder gaat verdienen. DNB rekent bij de verhouding tussen hypotheeklasten en inkomen met de gemiddelde loongroei sinds het afsluiten. Die verbetering heeft niet iedereen meegemaakt. Bij werkloosheid of pensionering kan juist minder inkomen binnenkomen.
Een gestegen woningwaarde zorgt ook niet vanzelf voor extra geld om de maandrekening te betalen. Zonder verkoop of extra lening zit die waarde vast in het huis. Voor een huishouden met weinig vrij besteedbaar inkomen is de ruimte op de bankrekening bepalend.
De Autoriteit Financiële Markten wijst erop dat geldverstrekkers klanten met betalingsproblemen moeten helpen. Dat kan maatwerk vragen. Eerder schreven wij waarom tijdelijk minder aflossen geen vrije pauzeknop is: de voorwaarden van de lening en de belastingregels blijven meetellen.
Niet alle lage renteafspraken lopen binnenkort af. Wie in 2021 tien jaar vastzette, is pas in 2031 aan de beurt; bij twintig jaar is dat 2041. Welke rente dan geldt, staat nog niet vast. Volgens de AFM moet de geldverstrekker minstens drie maanden voor het einde van de rentevaste periode informeren over het nieuwe renteaanbod.

