Een Amerikaans militair vliegtuig heeft zaterdag het vrachtschip Huda in de Golf van Oman beschoten en stilgelegd. Dat meldt het Amerikaanse militaire hoofdkwartier CENTCOM. Volgens de Amerikanen probeerde het schip hun blokkade van Iran te doorbreken, nadat het een Iraanse haven had bezocht. De Huda vaart onder de vlag van Saint Kitts en Nevis.
In dezelfde regio bereidt Nederland een internationale missie voor die juist de vrije doorvaart moet beschermen. Het fregat Zr.Ms. Evertsen vaart volgens het laatste openbare inzetoverzicht van Defensie, van 4 november, bij Oman en in de Arabische Zee. Aan boord zit een internationale commandostaf. Defensie spreekt nog steeds van een eventuele missie in de Straat van Hormuz, de zeestraat tussen de Perzische Golf en de Golf van Oman.
Al wel een fregat en een rekening
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat Defensie voor de voorbereiding ongeveer twintig Nederlandse stafleden inzet en circa €7 miljoen extra raamt, terwijl de beschermingsmissie in de laatste openbare opgave nog niet is begonnen. Het Bericht vergeleek de beslisnota bij de Kamerbrief van 2 oktober met de actuele inzetinformatie van Defensie en de internationale afspraken over de missie.
Een Nederlandse commandant leidt de staf. De raming voor het vooruit sturen van de Evertsen komt boven op uitgaven voor activiteiten die al waren gepland. Het extra geld komt uit de defensiebegroting.
De staf brengt schepen van de deelnemende landen bij elkaar en organiseert gezamenlijke oefeningen. De bedoeling is dat de coalitie snel kan beginnen zodra de omstandigheden dat toelaten. Aanwezig zijn en oefenen is daarmee al een Nederlandse inzet, maar nog geen begeleiding van koopvaardijschepen door Hormuz.
Een andere opdracht dan de Amerikaanse blokkade
De missie wordt voorbereid onder leiding van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Nederland onderschreef in mei de afspraak dat zij zelfstandig en uitsluitend defensief moet zijn. Zij moet burgerschepen ondersteunen en mijnen ruimen, los van andere militaire campagnes. De operaties beginnen pas wanneer de veiligheidssituatie dat toelaat.
Minister van Defensie Dilan Yeşilgöz-Zegerius bevestigde woensdag met haar Britse collega opnieuw de samenwerking rond Hormuz. De gezamenlijke verklaring benadrukt veilige scheepvaart en vrije doorvaart. Een besluit om de beschermingsmissie te laten beginnen, staat er niet in.
Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen omschreef de Amerikaanse blokkade in mei als het tegenhouden van Iraanse schepen en schepen die Iraanse havens aandoen. In zijn antwoord aan SP-Kamerlid Sarah Dobbe schreef hij dat Nederland daarbij niet betrokken is. Hij beschreef de blokkade als Amerikaanse druk om Iran zijn eigen blokkade van de zeestraat te laten opheffen.
De beschieting van de Huda laat zien wat die druk voor een koopvaardijbemanning kan betekenen. CENTCOM zegt dat de bemanning herhaalde waarschuwingen negeerde en opdracht kreeg het achterste deel van het schip te verlaten voordat dat werd geraakt. Die lezing komt van het leger dat de aanval uitvoerde.
Wie beschermt welk schip?
Vrije doorvaart betekent voor zeelieden dat zij hun werk kunnen doen zonder beschietingen, mijnen of gedwongen omkeren. Maar de Amerikaanse blokkade en de voorbereide Europese bescherming hanteren verschillende opdrachten. De aanwezigheid van een Nederlands fregat zegt op zichzelf nog niet welke bescherming een koopvaardijschip krijgt.
De Evertsen kan bovendien niet alle taken tegelijk uitvoeren. Volgens de beslisnota is zijn rol als hoofdkwartier voor Hormuz niet te combineren met directe escortes voor de Europese missie ASPIDES in de Rode Zee. Daarvoor zou het schip tijdelijk onder een andere commandostructuur vallen. Het delen van waarnemingen met Europese operaties gebeurt al wel.
Over daadwerkelijke Nederlandse deelname aan de beschermingsmissie bij Hormuz moet het kabinet de Tweede Kamer afzonderlijk informeren volgens artikel 100 van de Grondwet. Dan moet duidelijk worden wat de militairen gaan doen en onder welke voorwaarden. De huidige inzet hoort bij de voorbereiding. De politieke keuze over het beschermen van schepen volgt apart.