Gaswinning onder de Waddenzee mag alleen zolang de bodem niet te snel daalt en de beschermde natuur niet wordt aangetast. Daarvoor geldt het principe ‘hand aan de kraan’: zo nodig minder winnen of stoppen. Staatssecretaris Jo-Annes de Bat schrijft aan Kamerlid Sjoukje van Oosterhout (PRO) dat de winning over meetjaar 2025 binnen de vastgestelde grenzen bleef.
Voor Lauwersoog-Oost loopt het bestaande winningsplan tot en met 2035. Volgens De Bat wil de NAM daar de productie hervatten. Die hervatting moet binnen de geldende voorwaarden passen. Staatstoezicht op de Mijnen houdt toezicht.
De bodem stopt niet zodra de gaskraan dichtgaat
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de controle over 2025 een andere vraag openlaat: hoe vroeg moet de winning omlaag om ook daarna binnen de grens te blijven? Wij vergeleken de antwoorden met het volledige advies van de Auditcommissie Gaswinning Waddenzee.
De commissie vraagt het zogenoemde remwegscenario opnieuw te beoordelen. Dat houdt rekening met de vertraging tussen minder gas winnen en het afnemen van de bodemdaling. Het nog geldende scenario komt uit 2019. In de jaarlijkse rapportages is daaraan volgens de commissie de afgelopen jaren vrijwel geen nieuwe aandacht besteed.
Dat maakt de timing van de afbouw belangrijk. Wachten tot een grens is bereikt, neemt de doorwerking onder de grond niet weg. De Bat wil het advies laten meenemen bij de evaluatie van de monitoring en het nieuwe meetprogramma vanaf 2027.
In de berekening resteert 0,67 millimeter per jaar
Voor Zoutkamperlaag, een getijdengebied bij Lauwersoog, bevestigt De Bat een optelsom van 4,33 millimeter per jaar. Daarin zitten de bodemdaling door gaswinning en de zeespiegelstijging waarmee het beleid voor 2025 rekent. De vastgestelde grens is 5 millimeter per jaar: de minimale snelheid waarmee het gebied door aanvoer van zand en slib moet kunnen meegroeien.
| Onderdeel | Millimeter per jaar |
|---|---|
| Bodemdaling door gaswinning | 0,68 |
| Zeespiegelstijging volgens beleidsscenario | 3,65 |
| Samen | 4,33 |
| Vastgestelde grens | 5,00 |
| Verschil tot de grens | 0,67 |
Dit is een vergelijking van snelheden, geen aftelling tot een vaste stopdatum. Hoeveel gas nog kan worden gewonnen, hangt ook af van de verdere zeespiegelstijging en de vertraagde reactie van de bodem. De cijfers zeggen evenmin dat overal op het wad precies dezelfde bodemdaling optreedt.
De onafhankelijke commissie onderschrijft dat de winning in 2025 binnen de grenzen bleef. Ook ziet zij geen aanwijzingen voor natuurveranderingen door de diepe bodemdaling. Haar vraag over de remweg gaat over tijdig ingrijpen voor de komende jaren.
De grens zelf staat ook ter discussie
De NAM heeft beroep ingesteld tegen het besluit uit 2024 dat de beschikbare ruimte voor winning bepaalt. Ook zoutwinner Frisia en de Waddenvereniging procederen. Volgens De Bat is nog onbekend wanneer de Raad van State uitspraak doet. Tot die tijd blijft het bestaande besluit gelden.
Op de vraag of hij een ruimere grens uitsluit, antwoordt De Bat ontkennend. Nieuwe wetenschappelijke kennis kan volgens hem aanleiding zijn om het vastgestelde meegroeivermogen aan te passen. Zo'n wijziging is daarmee niet besloten.
Voor de bescherming van het wad telt dus meer dan de huidige meetuitslag: ook wanneer de winning wordt afgebouwd en welke grens de overheid daarbij hanteert. Voor een herstart van Lauwersoog-Oost noemt De Bat geen datum.
