Bij negen exportprojecten die de Nederlandse Staat verzekert, bestaan vermoedens van fraude met financiële stukken. Als een buitenlandse klant niet betaalt en het geld niet kan worden teruggehaald, draagt de Staat de schade. Of uitvoerder Atradius Dutch State Business zelf kan worden aangesproken wanneer zijn controles tekortschieten, laat staatssecretaris van Financiën Eelco Eerenberg onbeantwoord.
De PRO-Kamerleden Suzanne Kröger en Julian Bushoff vroegen daar uitdrukkelijk naar. Zijn er voldoende wettelijke waarborgen om Atradius verantwoordelijk te houden voor gebrekkige controles die belastinggeld kosten? Eerenberg verwijst in zijn antwoord naar een vermoedelijk internationaal fraudenetwerk en aangescherpt beleid. Hij zegt niet welke mogelijkheden de Staat heeft om de uitvoerder aansprakelijk te stellen.
De zekerheid achter de verzekering deugde niet
De exportverzekering helpt Nederlandse bedrijven zaken te doen met buitenlandse klanten. Atradius voert haar namens de Staat uit. Een bedrijf of bank kan verzekerd zijn tegen het risico dat de klant niet betaalt. Soms staat een andere onderneming garant: die belooft de rekening over te nemen als de klant dat niet kan.
Juist bij die extra zekerheid ging het mis. Atradius ontving eind 2024 waarschuwingen van andere exportverzekeraars. Onderzoek ter plaatse wees vervolgens uit dat financiële cijfers van meerdere garanten niet klopten. Ook accountantsverklaringen waren volgens het kabinet vermoedelijk vervalst. Een garantie biedt weinig bescherming als het bedrijf erachter alleen op papier genoeg geld heeft.
Het ministerie meldde in juli veertien verzekeringspolissen voor negen projecten met vermoedens van fraude. De uiteindelijke schade stond nog niet vast; geld kan bijvoorbeeld worden teruggehaald door zekerheden op te eisen. De nieuwe antwoorden geven geen actuele schadeberekening. De toen genoemde reserve van 826 miljoen euro was een buffer voor de exportverzekering, geen vastgesteld fraudeverlies.
Nabellen bij de accountant gebeurt niet altijd
Eerenberg schrijft dat Atradius jaarrekeningen en andere gegevens controleert en zelf onderzoek doet. Bij verhoogde risico’s volgt nader onderzoek. Maar een accountantsverklaring wordt niet standaard rechtstreeks bij de accountant gecontroleerd: dat gebeurt afhankelijk van de aanvraag, «in voorkomende gevallen».
Waarom de eerdere controles de vervalste stukken niet ontdekten, legt hij niet uit. Er zijn inmiddels scherpere eisen aan garanten, extra trainingen en nieuwe aanwijzingen waarop medewerkers moeten letten. Een garant moet nu ook een belang hebben in het verzekerde bedrijf of project. Daarnaast onderzoekt Atradius welke frauderisico’s nog onvoldoende zijn afgedekt.
Wat wist het ministerie?
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat Eerenberg al op 7 mei over de fraude was geïnformeerd. Dat staat in de interne beslisnota bij de Kamerbrief van juli. Volgens die nota wilde hij de Kamer informeren zodra het onderzoek van OM en FIOD dat toeliet. De brief is met beide diensten afgestemd. De FIOD meldde op 3 juli drie aanhoudingen in onderzoeken naar vermoedelijk misbruik van de exportverzekering.
De overheid verzekert hier risico’s van bedrijven met publiek geld. Dan hoort ook controleerbaar te zijn wie verantwoordelijk is als de bescherming faalt. Eerenberg noemt toezicht door de Staat, de Auditdienst Rijk en de externe accountant van Atradius. Maar toezicht noemen beantwoordt niet de vraag of de Staat schade door gebrekkig werk op zijn uitvoerder kan verhalen. Op dat punt blijft de Kamer zonder antwoord.