VN-rapporteur Francesca Albanese krijgt kritiek van het kabinet op uitspraken over Oekraïne en de NAVO, terwijl het ministerie haar volledige festivalgesprek niet heeft. Minister van Buitenlandse Zaken Tom Berendsen schrijft dat de juistheid en context van de toegeschreven uitspraken daardoor niet objectief zijn te beoordelen. Toch noemt hij de uitspraken, voor zover wel te beoordelen, niet in lijn met haar opdracht.
Albanese onderzoekt de mensenrechtensituatie in de bezette Palestijnse gebieden. VVD-Kamerlid Queeny Rajkowski vroeg of zij tijdens het Festival di Open in Parma op 19 september had gepleit voor het stoppen van wapenleveranties aan Oekraïne. Ook vroeg zij naar vermeende uitspraken over Russische oorlogsredenen en een Amerikaans belang bij een zwak Europa. Berendsen bevestigt die afzonderlijke beschrijvingen niet.
De beslisnota trekt de grens expliciet
Uit onderzoek van Het Bericht blijkt dat de ambtelijke voorbereiding de ontbrekende context uitdrukkelijk verbindt aan de vraag of Albanese haar opdracht overschreed. In de beslisnota van 6 oktober staat dat er slechts enkele korte fragmenten beschikbaar zijn. Zonder een officiële en volledige weergave is volgens de ambtenaren niet objectief te beoordelen wat precies is gezegd en of zij daarmee haar opdracht of de VN-gedragscode schond.
In het uiteindelijke antwoord blijft de beperking over de onvolledige weergave staan. Daarnaast formuleert Berendsen wel een oordeel over wat volgens hem te beoordelen is. Welke passages hij daarvoor precies gebruikt, werkt hij niet afzonderlijk uit. De scherpe beschuldigingen in de vragen krijgen zo geen even concrete bevestiging of weerlegging.
Dat raakt aan de controle op beide kanten van dit debat. Een onafhankelijke mensenrechtenrapporteur heeft een groot publiek bereik en moet op haar uitspraken kunnen worden aangesproken. Een regering die haar een overschrijding van haar opdracht verwijt, moet dat verwijt ook toetsbaar maken. Losse fragmenten en een voorwaardelijk oordeel geven de Kamer minder houvast dan een beoordeling van herkenbare uitspraken in hun context.
Onafhankelijk betekent ook gebonden aan regels
De VN-gedragscode vraagt rapporteurs om binnen hun opdracht te werken en hun conclusies op objectieve beoordelingen te baseren. Persoonlijke politieke opvattingen mogen het uitvoeren van hun werk niet schaden. Dezelfde code beschermt hun onafhankelijkheid: zij mogen geen instructies aannemen van regeringen of belangengroepen.
Dat onderscheid is belangrijk voor de mensen over wie hun rapporten gaan. Hun rechten moeten onafhankelijk worden onderzocht, ook wanneer de bevindingen een regering slecht uitkomen. Die onafhankelijkheid heft de plicht tot zorgvuldigheid niet op. Omgekeerd is kritiek van een minister nog geen oordeel van de VN over een overtreding van haar regels.
Bij een ander optreden is het ministerie stelliger. Over Albaneses opmerkingen over het embargo tegen Cuba bij de Russische staatszender RT schrijft Berendsen dat die niet bij haar opdracht passen. De beslisnota vermeldt daarbij context die het openbare antwoord niet uitwerkt: zij maakte een vergelijking met Gaza en sprak in algemene termen over de gevolgen en politieke doelen van het embargo. Ook met die context vonden de ambtenaren de opmerkingen niet in lijn met haar opdracht.
Geen nieuwe stap aangekondigd
Rajkowski vroeg Berendsen om samen met andere landen Albaneses positie ter discussie te stellen. Hij beschrijft de vertrouwelijke klachtenroute bij het coördinatiecomité van VN-rapporteurs en de mogelijke vervolgstap naar de voorzitter van de Mensenrechtenraad. Een nieuwe klacht of gezamenlijke diplomatieke actie kondigt hij in dit antwoord niet aan. Wel zegt hij Albanese te blijven aanspreken op haar uitlatingen.
De Nederlandse steun aan Oekraïne staat volgens Berendsen onverminderd vast. Het stoppen van wapenleveranties zou volgens hem de situatie aan en achter het front sterk verslechteren, met grote gevolgen voor Oekraïense burgers en de Europese veiligheid.